Edition: International | Greek

Αρχική » Ανάλυση

Για μια ανοικτή και παιδευμένη κοινωνία

Η πολιτική και κοινωνική ζωή της χώρας πρέπει επειγόντως να μπολιαστεί με νέα νοήματα και υψηλές επιδιώξεις

Από: EBR - Δημοσίευση: Δημοσίευση: Τρίτη, 18 Απριλίου 2017

μέγεθος [–] [+]
Η Ελλάδα είναι κατεξοχήν αντιμέτωπη με την εξισορρόπηση ανάμεσα στο Άνοιγμα και το Κλείσιμο. Μετά το 1981, ενώ φαινομενικά επέλεγε το άνοιγμα, στην πραγματικότητα προσδιοριζόταν από ένα εντεινόμενο κλείσιμο. Η ευρωπαϊκή πρόσοδος την οποία διαχειρίστηκε και διένειμε το κράτος κατέστησε την συναλλαγή με τον έξω κόσμο σχεδόν περιττή. Οι ορίζοντες περιορίστηκαν στη μονοδιάστατη σχέση ανάμεσα στην ελλαδική περιφέρεια και το ευρωπαϊκό κέντρο. Αυτή η απομόνωση στείρωσε τη χώρα, στερεύοντάς την από κάθε αυτόνομη πρωτοβουλία. Η Ελλάδα των λογιστών απέλπισε την νεολαία· όμως, ο καταναλωτισμός και η πάσης φύσεως ανεκτικότητα συνεκάλυψαν την πλήξη και την πνευματική ένδεια. Μόνον η αναβίωση του ανοικτού χαρακτήρα των Ελλήνων μπορεί να επανα-νοηματοδοτήσει την πολιτική και κοινωνική ζωή.
Η Ελλάδα είναι κατεξοχήν αντιμέτωπη με την εξισορρόπηση ανάμεσα στο Άνοιγμα και το Κλείσιμο. Μετά το 1981, ενώ φαινομενικά επέλεγε το άνοιγμα, στην πραγματικότητα προσδιοριζόταν από ένα εντεινόμενο κλείσιμο. Η ευρωπαϊκή πρόσοδος την οποία διαχειρίστηκε και διένειμε το κράτος κατέστησε την συναλλαγή με τον έξω κόσμο σχεδόν περιττή. Οι ορίζοντες περιορίστηκαν στη μονοδιάστατη σχέση ανάμεσα στην ελλαδική περιφέρεια και το ευρωπαϊκό κέντρο. Αυτή η απομόνωση στείρωσε τη χώρα, στερεύοντάς την από κάθε αυτόνομη πρωτοβουλία. Η Ελλάδα των λογιστών απέλπισε την νεολαία· όμως, ο καταναλωτισμός και η πάσης φύσεως ανεκτικότητα συνεκάλυψαν την πλήξη και την πνευματική ένδεια. Μόνον η αναβίωση του ανοικτού χαρακτήρα των Ελλήνων μπορεί να επανα-νοηματοδοτήσει την πολιτική και κοινωνική ζωή.

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΓΙΑ Ανάλυση

του Γιώργου Πρεβελάκη*

Τα κόμματα που κυβέρνησαν την Ελλάδα από την Μεταπολίτευση ώς το 2016 υποσχέθηκαν ασφάλεια και ευημερία. Καθώς αυτές οι διασφαλίσεις εξασθένισαν, ποικίλα κινήματα προς τα δεξιά και προς τα αριστερά προσπάθησαν να ανα-νοηματοδοτήσουν την πολιτική λειτουργία. Όμως, δεν στάθηκε δυνατόν να ανευρεθεί ένα νέο πολιτικό ιδανικό, με τη μορφή ενός απλού λεκτικού σχήματος· εμποδίστηκε από ποικίλες τροχοπέδες. Οι εμμονικές προσπάθειες να διασωθεί κάτι από την απερχόμενη πραγματικότητα ενεπλάκησαν με την επαγγελλόμενη ανανέωση η οποία συχνά έδειχνε και εξωπραγματική.

Οι παλαιές σημειολογικές τομές «βασιλικοί-βενιζελικοί» και «κομμουνιστές-αντικομμουνιστές» ανταποκρίνονταν σε ευρύτερες γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις. Αντιθέτως, η συνθηματική «Αλλαγή» τη δεκαετία 1980 διατύπωσε μια βαθιά ανάγκη της κοινωνίας: να ξεπεραστεί η ηγεμονία ενός μικρού κατεστημένου το οποίο εγκαθιδρύθηκε στα θεμέλια της κυριαρχίας του αντικομμουνισμού. Οι αρνητικές επιπτώσεις της Αλλαγής είναι γνωστές· αγνοούμε, όμως, τις ενδεχόμενες συνέπειες της «μη-Αλλαγής».
Η ουτοπία η οποία προκάλεσε τα εκλογικά αποτελέσματα του δραματικού 2015 κατέληξε στη σημερινή γενικευμένη σύγχυση. Ίσως μόνον τώρα διαμορφώνονται οι συνθήκες για τη διατύπωση ενός νέου συνθήματος το οποίο να εκφράζει την κυρίαρχη επιλογή-αντίφαση της ελληνικής κοινωνίας: πρέπει να ξεπεραστεί το διπλό παρελθόν, Μεταπολίτευση και Μνημόνιο. 

Η προσφυγική κρίση έδειξε ότι η θεώρησή μας δεν μπορεί να περιοριστεί στην οικονομία. Η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της επανόδου της Γεωπολιτικής, δηλαδή της συνδυαστικής οικονομικών, πολιτικών, πολιτισμικών, δημογραφικών, διπλωματικών και στρατιωτικών διακυβευμάτων. Η νέα αυτή πραγματικότητα μάς οδηγεί αναπόφευκτα στα θεμέλια –τα fundamentals-  της Ιστορίας. Το βασικό διακύβευμα κάθε κοινωνίας κατέληξε, εγκαίρως ή βραδυπορώντας, στη διαλεκτική Άνοιγμα-Κλείσιμο: πόσο έπρεπε να δεχθεί την αποσταθεροποίηση από τα «καινά δαιμόνια»· πόσο μπορούσε να παραμένει στην «splendid isolation», χωρίς να διακινδυνεύει την μακροπρόθεσμη επιβίωσή της.

Η επιλήσμων, μέσα στην οικονομιστική της ουτοπία, Ευρώπη σήμερα συνειδητοποιεί το δίλημμα, μέσω της προσφυγικής κρίσης. Αντιλαμβάνεται, δηλαδή, ότι τα σημαντικά πολιτικά διακυβεύματα δεν σχετίζονται με τον οικονομικό ορθό λόγο, αλλά με το συλλογικό υποσυνείδητο. Το πρόβλημα της υποδοχής των προσφύγων ξεπερνά σε πολιτική επικινδυνότητα όλες τις μακρο-οικονομικές ευρωπαϊκές ανισορροπίες· απειλεί απροσδόκητα την ευρωπαϊκή συνοχή. 

Η Ελλάδα είναι κατεξοχήν αντιμέτωπη με την εξισορρόπηση ανάμεσα στο Άνοιγμα και το Κλείσιμο. Μετά το 1981, ενώ φαινομενικά επέλεγε το άνοιγμα, στην πραγματικότητα προσδιοριζόταν από ένα εντεινόμενο κλείσιμο. Η ευρωπαϊκή πρόσοδος την οποία διαχειρίστηκε και διένειμε το κράτος κατέστησε την συναλλαγή με τον έξω κόσμο σχεδόν περιττή. Οι ορίζοντες περιορίστηκαν στη μονοδιάστατη σχέση ανάμεσα στην ελλαδική περιφέρεια και το ευρωπαϊκό κέντρο. Αυτή η απομόνωση στείρωσε τη χώρα, στερεύοντάς την από κάθε αυτόνομη πρωτοβουλία. Η Ελλάδα των λογιστών απέλπισε την νεολαία· όμως, ο καταναλωτισμός και η πάσης φύσεως ανεκτικότητα συνεκάλυψαν την πλήξη και την πνευματική ένδεια. Μόνον η αναβίωση του ανοικτού χαρακτήρα των Ελλήνων μπορεί να επανα-νοηματοδοτήσει την πολιτική και κοινωνική ζωή. 

Όμως, το κλείσιμο καθησυχάζει. Η γενικότερη αποσταθεροποίηση, οι ανατροπές των οικονομικών και πολιτισμικών δεδομένων αναβιώνουν τον πειρασμό της Πολιτείας του Πλάτωνος: μήπως είμαστε πιο ασφαλείς, περίκλειστοι στα εθνικά μας σύνορα, χωρίς ξένους και αλλότριες επιδράσεις, πτωχοί, πλην αλληλέγγυοι και έντιμοι;

Η εμμονή στην ενδοστρέφεια και το κλείσιμο, όσο και αν είναι καταστροφική, όπως έδειξε η μοίρα της Αλβανίας, θα εξακολουθήσει να ελκύει. Όσοι αισθάνονται άοπλοι να αντιμετωπίσουν τους ανοικτούς ορίζοντες, όσοι φέρουν στις οικογενειακές τους μνήμες διωγμούς και εθνοκαθάρσεις είναι φυσικό να διαπνέονται από φοβικά σύνδρομα. 
Tο κλείσιμο καθησυχάζει, το άνοιγμα ανησυχεί. Όμως, στον ασταθή νέο κόσμο, τίποτε δεν είναι περισσότερο επικίνδυνο από τον εφησυχασμό. Δεν βρισκόμαστε πλέον ούτε στην ψυχροπολεμική σταθερότητα ούτε στον κόσμο της αμερικανικής ηγεμονίας. Ουδείς θα προστατεύσει μια μικρή χώρα η οποία θα έχει παραλείψει να αναπτύξει δεσμούς με extra muros δυνάμεις και πληθυσμούς. 

Απέναντι στην επικρατούσα φοβική, οχυρωματική κατάσταση, πρέπει να οικοδομηθεί η ιδεολογία των ανοικτών κοινωνιών και οριζόντων, η οποία θα συνδέσει διάφορες ευαισθησίες: όσων αντιμετωπίζουν το άνοιγμα από την οικονομική πλευρά, όποιων εμπνέονται από την ανθρωπιστική. Πρέπει να καταστεί συνείδηση ότι δεν υπάρχουν διαχωρισμοί: το άνοιγμα αποτελεί ενιαία νοητική στάση, ενιαίο state of mind. 

Η πολιτική ζωή μπορεί να ξεφύγει από την ιδεολογική σύγχυση, μόνον εφόσον υιοθετήσει το πραγματικό σημερινό διακύβευμα, αντί να αναλώνεται σε ξεπερασμένες θεματικές, όπως η διάκριση Αριστερά/Δεξιά. Καλώντας την νεολαία στο άνοιγμα, η πνευματική και πολιτική ηγεσία όχι μόνον θα την κατευθύνει, αλλά και θα την εμπνεύσει. Το γοητευτικό αυτό ιδανικό, η πρόσκληση για την εξερεύνηση νέων οριζόντων, εντός και εκτός συνόρων, είναι το μόνο αντίδοτο για τη νεανική παραίτηση ή τις ποικιλόμορφες ανομίες.

*Καθηγητής Γεωπολιτικής στη Σορβόννη του Παρισιού

Ευρώπη

Εναρμονισμένη νομοθετική προσέγγιση και συνεργασία στον τομέα του διαδικτυακού εγκλήματος ζητά η Ελίζα Βόζεμπεργκ

Εναρμόνιση της νομοθεσίας των κρατών μελών και ισχυρότερη συνεργασία για την πρόληψη και καταπολέμηση του κυβερνο-εγκλήματος, ζήτησε η ευρωβουλευτής της Νέας Δημοκρατίας κυρία Ελίζα Βόζεμπεργκ – Βρυωνίδη και εισηγήτρια του ΕΚ στην έκθεση για την καταπολέμηση του ηλεκτρονικού εγκλήματος

Οικονομία

Sharing Economy: Τί είναι και τί προσφέρει

Μπορεί να λύσει προβλήματα ανεργίας και να προσφέρει σε νοικοκυριά της μεσαίας τάξης ένα πολύ καλό πρόσθετο εισόδημα

Γνώμη

Μια επικίνδυνη ανισορροπία

Από: EBR

Τραπεζικός ισολογισμός: ένας απο τους καθρέφτες της οικονομίας

Περιοδικό

Ηλεκτρονική Έκδοση Τρέχοντος Τεύχους: 1/2017 2017

Τρέχον Τεύχος

1/2017 2017

Δείτε τα παλαιά τεύχη
Συνδρομή
Διαφημιστείτε
Ηλεκτρονική Έκδοση

All contents © Copyright Copyright EMG Strategic Consulting Ltd. 1997-2017. All Rights Reserved   |   Αρχική Σελίδα  |   Disclaimer  |   Website by Theratron