Edition: International | Greek
MENU

Αρχική » Γνώμη

Η σιωπή και το εβραϊκό ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης

Η ευαισθητοποίηση του συνόλου σχεδόν της πόλης παραμένει χλιαρή και αδιάφορη, καθώς περπατούν ή κάθονται πάνω σε ταφόπλακες του εβραϊκού νεκροταφείου που αποξηλώθηκε βίαια από τους ναζί

Από: EBR - Δημοσίευση: Πέμπτη, 21 Ιουλίου 2022

Περίπου 46.000 Έλληνες Εβραίοι και δημότες της Θεσσαλονίκης χάθηκαν στα κρεματόρια. Και το χειρότερο, ξεχάστηκαν από τη συλλογική μνήμη των συνδημοτών τους!
Περίπου 46.000 Έλληνες Εβραίοι και δημότες της Θεσσαλονίκης χάθηκαν στα κρεματόρια. Και το χειρότερο, ξεχάστηκαν από τη συλλογική μνήμη των συνδημοτών τους!

του Χρίστου Ζαφείρη*

Η Θεσσαλονίκη ήταν η μητρόπολη των Σεφαραδιτών Εβραίων στη Μεσόγειο. Όταν το 1493 εκδιώχτηκαν από την Ισπανία, βρήκαν φιλόξενο αραξοβόλι στην πόλη που έγινε η «Ιερουσαλήμ των Βαλκανίων». Η πολυάριθμη κοινότητα άκμασε οικονομικά και πνευματικά και στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας ήταν η πρώτη σε πληθυσμό από τα τρία σύνοικα στοιχεία (Εβραίοι, Οθωμανοί, Έλληνες) της πολυπολιτισμικής Θεσσαλονίκης. Μετά την πυρκαγιά του 1917 το εβραϊκό στοιχείο συρρικνώθηκε και στα χρόνια της γερμανικής κατοχής εξοντώθηκε στο Ολοκαύτωμα. Περίπου 46.000 Έλληνες Εβραίοι και δημότες της Θεσσαλονίκης χάθηκαν στα κρεματόρια. Και το χειρότερο, ξεχάστηκαν από τη συλλογική μνήμη των συνδημοτών τους! Δεν υπήρξαν εκδηλώσεις δημόσιου θρήνου για τον χαμό των Εβραίων συμπολιτών μας, ενώ η ανέγερση μνημείων για την απότιση φόρου τιμής και μνήμης καθυστέρησε για δεκαετίες.

Μόλις το 1997 στήθηκε σε δημόσιο χώρο της πόλης μνημείο για το εβραϊκό Ολοκαύτωμα, αλλά στην περιφέρεια, μακριά από τον αστικό πυρήνα των Εβραίων. Όταν το 2007 το μπρούντζινο μνημείο μεταφέρθηκε στο κέντρο, σε μια γωνιά της πλατείας Ελευθερίας, όχι μόνο δεν έγινε δεκτό με ικανοποίηση, αλλά υπήρξαν φωνές έκπληξης και άρνησης. Στην τελευταία δεκαετία τοποθετήθηκαν και άλλα μνημεία στην πανεπιστημιούπολη του ΑΠΘ, που στήθηκε στην έκταση του εβραϊκού νεκροταφείου, και σε άλλους τόπους εβραϊκής μνήμης. Καταλύτης για την αλλαγή του κλίματος στάθηκε η ιστορική ομιλία του δημάρχου Γιάννη Μπουτάρη κατά την Ημέρα Μνήμης των Εβραίων Μαρτύρων, το 2018, που ήταν μια υπερήμερη οφειλή τιμής και συγγνώμης της πόλεως προς τους χαμένους συμπολίτες. Ωστόσο, η ευαισθητοποίηση του συνόλου σχεδόν της πόλης παραμένει χλιαρή και αδιάφορη, καθώς περπατούν ή κάθονται πάνω σε ταφόπλακες του εβραϊκού νεκροταφείου που αποξηλώθηκε βίαια από τους ναζί με τη συνέργεια των ντόπιων και τα ενεπίγραφα ταφικά μάρμαρα χρησιμοποιήθηκαν ως οικοδομικό υλικό, ακόμη και για την πλακόστρωση του ναού του Αγίου Δημητρίου!

Η εμπράγματη παρουσία των Εβραίων της Θεσσαλονίκης παραμένει διακριτή στην αρχιτεκτονική κληρονομιά της πόλης. Έχουν διασωθεί, με δημόσιες χρήσεις σήμερα, πολλές εβραϊκές κατοικίες σε εκλεκτικιστικό ρυθμό, που απηχούν την αισθητική και την ευμάρεια των ενοίκων τους. Κορυφαία διατηρητέα κτίρια, χτισμένα πριν από το 1912, είναι η βίλα Αλλατίνι (έδρα Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας), η βίλα Γιακό Μοδιάνο (Λαογραφικό Μουσείο) και η Κάζα Μπιάνκα (Δημοτική Πινακοθήκη), όπου άνθησε ο πολυτάραχος έρωτας της Αλίνης Φερνάντεζ με τον αξιωματικό του ελληνικού στρατού Σπύρο Αλιμπέρτη. Εβραϊκής ιδιοκτησίας είναι και αρκετές διατηρητέες πολυκατοικίες του Μεσοπολέμου που αποτυπώνουν τους αρχιτεκτονικούς ρυθμούς της Μεσευρώπης.

Από τα δηµόσια εβραϊκά κτίρια έχουν σωθεί ελάχιστα –το νοσοκομείο της κοινότητας, ένα φιλανθρωπικό κτίριο που στεγάζει σήμερα το εβραϊκό σχολείο και μόνο μία συναγωγή, των Μοναστηριωτών, που γλίτωσε γιατί ήταν αποθήκη του Ερυθρού Σταυρού– από τη ναζιστική καταστροφή όλων των θρησκευτικών κτιρίων της πόλης. Τα άλλοτε κλέη της βιομηχανικής δόξας των Εβραίων, το ζυθοποιείο Φιξ και ο μύλος Αλλατίνι, παραμένουν κουφάρια εγκατάλειψης περιμένοντας το οριστικό τέλος τους.

Αρκετοί τόποι της Θεσσαλονίκης είναι συνδεδεμένοι με το εβραϊκό Ολοκαύτωμα: η πλατεία Ελευθερίας, τόπος μαρτυρίου των Εβραίων από τους ναζί το 1942, ο παλιός σιδηροδρομικός σταθμός, από τον οποίο «έφυγαν» από τον Μάρτιο έως τον Αύγουστο του 1943 για τα κρεματόρια Αουσβιτς-Μπιρκενάου 46.061 Εβραίοι, και ο γειτονικός συνοικισμός Χιρς, το τελευταίο γκέτο των Εβραίων πριν επιβιβαστούν στα «τρένα του θανάτου». Επίσης τρεις ακόμη χώροι, το σημερινό εβραϊκό νεκροταφείο, το Εβραϊκό Μουσείο και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, συντηρούν τη μνήμη και προβάλλουν την πολύχρονη παρουσία των Εβραίων στη «Μητέρα του Ισραήλ».

Είναι παρήγορο που τα τελευταία χρόνια παρουσιάζεται ένα πολύπτυχο ενδιαφέρον για την ιστορία και τη μνήμη των Θεσσαλονικιών Εβραίων, κυρίως από την εβραϊκή κοινότητα και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, με τη συμβολή της Έδρας Εβραϊκών Σπουδών. Από την άλλη, είναι απογοητευτικό και ανοίκειο που ο σημερινός δήμαρχος Θεσσαλονίκης μετέτρεψε και πάλι την πλατεία Ελευθερίας σε πάρκινγκ, καταπατώντας την απόφαση και τον σχεδιασμό της προηγούμενης δημοτικής αρχής να γίνει η ιστορική πλατεία χώρος τιμής και μνήμης των χαμένων συμπολιτών μας.

*δημοσιογράφος – συγγραφέας και το βιβλίο του «Η Θεσσαλονίκη των Εβραίων – Ιστορία, κοινωνία, μνημεία, το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης», εκδ. Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2016, κυκλοφορεί στα ελληνικά, αγγλικά και γαλλικά

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Γνώμη

Εποχές μεγάλων ανατροπών

Από: EBR

Την ώρα που οι περισσότεροι είναι διακοπές και  η θερινή ραστώνη είναι πανταχού παρούσα, ο Ιταλός φιλόσοφος και συγγραφέας Ουμπέρτο Έκο, συνήθιζε να λέει ότι τον Αύγουστο δεν υπάρχουν ειδήσεις

Ηλεκτρονική Έκδοση Τρέχοντος Τεύχους: 04/2021 2021

Περιοδικό

Τρέχον Τεύχος

04/2021 2021

Δείτε τα παλαιά τεύχη
Συνδρομή
Διαφημιστείτε
Ηλεκτρονική Έκδοση

Ευρώπη

Δείκτης Ψηφιακής Οικονομίας και Κοινωνίας 2022

Δείκτης Ψηφιακής Οικονομίας και Κοινωνίας 2022

Παρά τη συνολική πρόοδο, οι ψηφιακές δεξιότητες, οι ΜΜΕ και τα δίκτυα 5G υστερούν

Οικονομία

Δημόσιες δαπάνες ανάμεσα στην πανδημική κρίση και τη διαφαινόμενη ύφεση

Δημόσιες δαπάνες ανάμεσα στην πανδημική κρίση και τη διαφαινόμενη ύφεση

Η Ευρώπη έκλεισε το προηγούμενο έτος με τη συντριπτική πλειοψηφία των κρατών μελών να καταγράφουν δημοσιονομικά ελλείμματα

EURACTIV.com - Feeds

All contents © Copyright EMG Strategic Consulting Ltd. 1997-2022. All Rights Reserved   |   Αρχική Σελίδα  |   Disclaimer  |   Website by Theratron