Edition: International | Greek
MENU

Αρχική » Οικονομία

Μήπως ξεχάστηκε η κρίση του 2008; (Μέρος Ι)

Ανησυχεί κανείς για τη δανειακή φούσκα που τα τελευταία χρόνια δημιουργείται στις αναδυόμενες αγορές της Ασίας και ιδιαίτερα στην Κίνα;

Από: Athanase Papandropoulos - Δημοσίευση: Πέμπτη, 30 Ιανουαρίου 2020

Η Μεγάλη Ύφεση της δεκαετίας του 1930 έχει μείνει στη μνήμη ως  η χειρότερη οικονομική καταστροφή στην σύγχρονη ιστορία -η οποία προήλθε σε μεγάλο βαθμό από αδέξιες πολιτικές απαντήσεις - αλλά ήταν πολύ λιγότερο συγχρονισμένη από την συντριβή το 2008.
Η Μεγάλη Ύφεση της δεκαετίας του 1930 έχει μείνει στη μνήμη ως η χειρότερη οικονομική καταστροφή στην σύγχρονη ιστορία -η οποία προήλθε σε μεγάλο βαθμό από αδέξιες πολιτικές απαντήσεις - αλλά ήταν πολύ λιγότερο συγχρονισμένη από την συντριβή το 2008.

του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου 

«Το δις εξαμαρτείν ουκ ανδρός σοφού» ισχύει στις μέρες μας; ΄Η μήπως η δυτική χρηματοοικονομική κρίση από την Δύση μετακόμισε στην Ασία μετά την έκρηξή της το 2008;

Υπενθυμίζουμε τα γεγονότα, καθ΄ όσον η μνήμη πολλών είναι ασθενής και για κάποιους άλλους δεν υπάρχει καθόλου, γιατί έτσι τους βολεύει. Εξάλλου ο πολύς κόσμος ποτέ δεν πληροφορήθηκε τα πραγματικά αίτια της κρίσης, γιατί έτσι θα ξεστραβωνόταν. Και αυτό κάποιοι το αποφεύγουν όπως ο διάβολος το λιβάνι. Έχουμε και λέμε λοιπόν:

Κατά τον καθηγητή Adam Tooze, συγγραφέα του βιβλίου «Πώς μια δεκαετία κρίσης άλλαξε τον κόσμο», τα φαινόμενα που προκάλεσαν τη χρηματοοικονομική κρίση του 2008 είναι αρκετά γνωστά. Το πρόβλημα ξεκίνησε το 2007 με την πληθώρα των στεγαστικών δανείων στις ΗΠΑ και όχι μόνον και την συνακόλουθη ύφεση στις δυτικές αγορές ακινήτων. Μια ύφεση που έριξε στα τάρταρα τις τιμές των ακινήτων από την Καλιφόρνια και την Νέα Υόρκη, έως το Δουβλίνου.

Με αφορμή λοιπόν αυτήν την πτώση, οι ιδιοκτήτες σπιτιών έμειναν πίσω στις πληρωμές των υποθηκών τους και οι δανειστές σύντομα άρχισαν να νιώθουν την πίεση. Χάρη στην βαθιά ενοποίηση των παγκόσμιων αγορών τραπεζών, χρεογράφων και χρηματοδότησης. η μετάδοση εξαπλώθηκε γρήγορη σε μεγάλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα σε όλο τον κόσμο. Στα τέλη του 2008, οι τράπεζες στο Βέλγιο, την Γαλλία, την Γερμανία, την Ιρλανδία, την Λετονία, την Ολλανδία, την Πορτογαλία, την Ρωσία, την Ισπανία, τη Νότιο Κορέα, το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετώπιζαν όλες υπαρξιακή κρίση. Πολλές είχαν ήδη καταρρεύσει και πολλές άλλες θα το έκαναν μετ΄ ου πολύ.

Η Μεγάλη Ύφεση της δεκαετίας του 1930 έχει μείνει στη μνήμη ως η χειρότερη οικονομική καταστροφή στην σύγχρονη ιστορία -η οποία προήλθε σε μεγάλο βαθμό από αδέξιες πολιτικές απαντήσεις - αλλά ήταν πολύ λιγότερο συγχρονισμένη από την συντριβή το 2008. Παρόλο που περισσότερες τράπεζες κατέρρευσαν κατά την διάρκεια της Ύφεσης, αυτές οι αποτυχίες ήταν διασκορπισμένες μεταξύ 1929 και 1933 και αφορούσαν πολύ μικρότερους ισολογισμούς. Το 2008, τόσο η κλίμακα όσο και η ταχύτητα της κατάρρευσης ήταν εκπληκτικές. Σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών, οι ακαθάριστες ροές κεφαλαίων ανά τον κόσμο βούλιαξαν κατά 90% μεταξύ 2007 και 2008.

Καθώς οι ροές κεφαλαίων στέρεψαν, η κρίση σύντομα μεταμορφώθηκε σε μια συντριπτική ύφεση στην πραγματική οικονομία. Η «μεγάλη κατάρρευση του εμπορίου» το 2008 ήταν η σοβαρότερη συγχρονισμένη συρρίκνωση του διεθνούς εμπορίου που σημειώθηκε ποτέ. Εντός εννέα μηνών από την προ της κρίσης κορύφωση, τον · Απρίλιο του 2008, οι παγκόσμιες εξαγωγές μειώθηκαν κατά 22%. (Κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης, χρειάστηκαν σχεδόν δύο χρόνια για να βουτήξει το εμπόριο κατά παρόμοιο ποσοστό). Στις Ηνωμένες Πολιτείες, από τα τέλη του 2008 έως τις αρχές του 2009, περίπου 800.000 άνθρωποι έχαναν την δουλειά τους κάθε μήνα. Μέχρι το 2015, πάνω από εννέα εκατομμύρια αμερικανικές οικογένειες θα έχαναν τα σπίτια τους από κατάσχεση. Στην Ευρώπη, εν τω μεταξύ, οι καταρρέουσες τράπεζες και τα εύθραυστα δημόσια οικονομικά δημιούργησαν κρίση που σχεδόν διέσπασε την ευρωζώνη.

Η ελληνική κρίση ήταν το αποτέλεσμα της κατάστασης αυτής και όχι τα αιτία που επικαλούνται κάποιοι μαθητευόμενοι μάγοι της οικονομίας. Δώδεκα χρόνια αργότερα, υπάρχει μικρή συναίνεση για το νόημα του 2008 και τα επακόλουθα του, Έχουν προκύψει μερικές αφηγήσεις για να τονισθεί η μια ή η άλλη πτυχή τηε κρίσης, αλλά κρίσιμα στοιχεία της ιστορίας έχουν ξεχαστεί. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι μνήμες έχουν επικεντρωθεί στην κυβερνητική απερισκεψία και στις ευθύνες των ιδιωτικών τραπεζών που από ελαφρότητα, οδήγησαν στη συντριβή. Στην Ευρώπη, οι ηγέτες της, αντί να βλέπουν τα δικά τους υπερχρέη, ικανοποιούνταν να αποδίδουν ευθύνες στους Αμερικανούς και σε κάποια σκιώδη διεθνή επενδυτικά ταμεία. Στην πραγματικότητα, ιδιωτικές και κρατικές τράπεζας και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, δημιούργησαν το σύστημα που συνετρίβη το 2008. Η κατάρρευση θα μπορούσε εύκολα να είχε καταστρέψει τόσο τις ΗΠΑ, όσο και τις ευρωπαϊκές οικονομίες, αν δεν υπήρχε αυτοσχεδιασμός εκ μέρους των Αμερικανών αξιωματούχων της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, οι οποίοι μόχλευσαν διατλαντικές συνδέσεις που είχαν κληρονομήσει από τον εικοστό αιώνα για να σταματήσουν τον παγκόσμιο τραπεζικό πανικό.

Από την πλευρά του, στην ευρωζώνη, ο Μάριο Ντράγκι, επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής τράπεζας (ΕΚΤ), είχε το θάρρος να αγνοήσει τις γερμανικές ανοησίες περί σταθερότητας και κατά παράβαση πολλών κανόνων, έσωσε το ευρωπαϊκό ενιαίο νόμισμα. Το γεγονός δε ότι αυτές οι πραγματικότητες έχουν συγκαλυφθεί από πολλές πλευρές, δίνει στοιχεία τόσο για την αμφιλεγόμενη πολιτική διαχείρισης των παγκόσμιων οικονομικών όσο και για την αυξανόμενη απόσταση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρώπης. Πιο σημαντικό, προκαλεί ένα ερώτημα σχετικά με το μέλλον της οικονομικής παγκοσμιοποίησης: Πώς θα αντιμετωπίσει την επόμενη κρίση ένας πολυπολικός κόσμος που έχει μετακινηθεί πέραν των υπερατλαντικών δομών του περασμένου αιώνα;
Απίθανες ιστορίες

Στην ελληνική έκδοση του περιοδικού Foreign Affairs του Απριλίου-Μαΐου 2012 διαβάζω τα ακόλουθα αποκαλυπτικά και ενδιαφέροντα:

«Ένας από τους πιο κοινούς μύθους που προέκυψαν από το 2008 είναι ότι κανείς δεν προέβλεψε την κρίση. Πρόκειται για ένα κατασκεύασμα μετά το γεγονός. Στην πραγματικότητα, υπήρχαν πολλές προβλέψεις για μια κρίση που σαν σενάριο ήταν ορατή σε κάθε στοιχειωδώς νοήμονα άνθρωπο της οικονομίας,

Οι μακροοικονομικοί σε όλο τον κόσμο προειδοποιούσαν από καιρό για τις παγκόσμιες ανισορροπίες που απέρρεαν από τα εμπορικά και δημοσιονομικά ελλείμματα των ΗΠΑ και την συσσώρευση αμερικανικού χρέους από την Κίνα.Επρόκειτο για ξεκάθαρες καταστάσεις, που ανάγκη πάσαν στιγμή , μπορούσαν να προκαλέσουν ρευστοποιήσεις για το δολάριο παγκοσμίως. Ο οικονομολόγος Paul Krugman προειδοποίησε το 2006 για τους σοβαρούς κινδύνους, αλλά κανείς δεν ήθελε να δείτε την πραγματικότητα. Το ίδιο συνέβη και με τις αναλύσεις του Νουριελ Ρουμπίνι,που ήταν φωνή βοώντος εν τη ερήμω.

Αλλά οι καλύτεροι και οι πιο εξυπνότεροι διάβαζαν τα λάθος σημάδια. Όταν ήρθε π κρίση, οι Κινέζοι δεν πούλησαν τα αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία. Παρόλο που μείωσαν τις συμμετοχές τους σε επιχειρήσεις χρηματοδοτούμενες από την κυβέρνηση των ΗΠΑ, όπως οι ενυπόθηκοι δανειστές Fannie Mae και Freddie Mac, αύξησαν τις αγορές ομολόγων του αμερικανικού δημοσίου, αρνούμενοι να συμπαραταχθούν με τους Ρώσους σε μια υποτιμητική επιδρομή στο δολάριο. Αντί να πέφτει όπως προβλεπόταν, το δολάριο σημείωσε άνοδο το φθινόπωρο του 2008. Αυτό που αντιμετώπιζαν οι Αρχές των ΗΠΑ δεν ήταν μια σινο-αμερικανική καταστροφή, αλλά μια κατάρρευση του διατλαντικού τραπεζικού συστήματος, μια κρίση του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού.

Και η κρίση ήταν γενική, όχι μόνο αμερικανική, αν και οι Ευρωπαίοι δυσκολεύτηκαν να το πιστέψουν. Όταν το Σαββατοκύριακο 13-14 Σεπτεμβρίου 2008 ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών, Henry Paulson, και άλλοι αξιωματούχοι προσπάθησαν να οργανώσουν την πώληση της χρεοκοπημένης επενδυτικής τράπεζας Lehman Brothers, στην βρετανική τράπεζα Barclays, η αντίδραση του Alistair Darling, του Βρετανού υπουργού Οικονομικών, ήταν αποκαλυπτική. Δεν ήθελε, είπε στους Αμερικανούς ομολόγους του, να «εισαγάγει» τον «καρκίνο» των Ηνωμένων Πολιτειών -αυτό παρά το γεγονός ότι οι τράπεζες του ίδιου του Ηνωμένου Βασιλείου σκόνταφταν ήδη γύρω του.

Οι Γάλλοι και οι Γερμανοί δεν ήταν λιγότερο εμφατικοί. Τον Σεπτέμβριο του 2008, καθώς η κρίση ήταν παγκόσμια, ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών, Peer Steinbriick, δήλωσε ότι ήταν «ένα αμερικανικό πρόβλημα» που θα είχε ως αποτέλεσμα «να χάσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες την θέση τους ως υπερδύναμη του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος». Ο Γάλλος πρόεδρος, Νικολά Σαρκοζί, ανακοίνωσε ότι το αμερικανικού στιλ «laissez faire» ήταν «τελειωμένο. Για τους Ευρωπαίους, η ιδέα μιας αμερικανικής κρίσης είχε νόημα.

Οι Ηνωμένες Πολιτεία είχαν επιτρέψει στον εαυτό τους να απορροφηθούν σε λανθασμένους πολέμους από επιλογή, ενώ αρνούνταν να πληρώσουν για αυτούς. Ζούσαν πολύ πέρα από τα μέσα τους, και η ·κρίση ήταν η τιμωρία τους.. Ωστόσο, οι σίγουρες προβλέψεις ότι αυτό ήταν ένα αμερικανικό πρόβλημα ξεπεράστηκαν γρήγορα από τα γεγονότα. Όχι μόνο οι ευρωπαϊκές τράπεζες συμμετείχαν σε μεγάλο βαθμό στην αμερικανική κρίση των subprime [ενυπόθηκων δανείων χαμηλής εξασφάλισης], αλλά τα επιχειρηματικά μοντέλα τους τις άφησαν να εξαρτώνται απελπιστικά από την δολαριακή χρηματοδότηση. Το αποτέλεσμα ήταν να στείλουν την ήπειρο σε μια οικονομική και πολιτική κρίση από την οποία μόλις τώρα ανακάμπτει».

Όλες τις πιο πάνω εξηγήσεις, η Ελλάδα και το πολιτικό της σύστημα εκείνης της περιόδου, τις αγνοούσαν πλήρως. Ακόμα χειρότερα, όταν άρχισαν τα καμπανάκια αρνήθηκαν οι πολιτικοί μας να καταλάβουν το τι συνέβαινε. Τόσο ο Κ. Καραμανλής όσο και ο Γ.Α. Παπανδρέου, δεν θέλησαν να ομονοήσουν μπροστά στο δυσθεώρατο ελληνικό χρέος. Ένα χρέος, το οποίο ήδη από τον Αύγουστο του 2007, όταν ξεκίνησε στις ΗΠΑ η κρίση των ενυπόθηκων δανείων, οι διεθνείς αγορές έβλεπαν με καχυποψία, γιατί δεν γνώριζαν πια θα μπορούσε να είναι η τύχη της ευρωζώνης σε περίπτωση κρίσης.

Γιατί όμως η κατάρρευση των αγορών ενυπόθηκων στεγαστικών δανείων χαμηλής εξασφάλισης προκάλεσε την παγκόσμια χρηματοοικονομική κρίση; Έφταιγε μόνον το «χαλασμένο» ενυπόθηκο σύστημα των ΗΠΑ, ή υπήρχαν και άλλοι σοβαροί λόγοι;

Στο επόμενο άρθρο μας θα εκθέσουμε γεγονότα και απόψεις.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Γνώμη

Το «Λερναίον Κράτος» και ο Τσίπρας

Athanase PapandropoulosΑπό: Athanase Papandropoulos

Πριν μιλήσει για «αρμούς της εξουσίας» ο Αλ. Τσίπρας καλά θα έκανε να άνοιγε και κάνα βιβλίο, όπως για παράδειγμα αυτό του Γ.Β. Δερτιλή, για τα πλέγματα εξουσίας στην ιστορία

Ηλεκτρονική Έκδοση Τρέχοντος Τεύχους: 04/2019 2019

Περιοδικό

Τρέχον Τεύχος

04/2019 2019

Δείτε τα παλαιά τεύχη
Συνδρομή
Διαφημιστείτε
Ηλεκτρονική Έκδοση

Ευρώπη

Ασύμβατη με τις ανάγκες η μείωση του Ευρωπαϊκού προϋπολογισμού

Ασύμβατη με τις ανάγκες η μείωση του Ευρωπαϊκού προϋπολογισμού

Μετά την έξοδο της Μεγάλης Βρετανίας θα περιμέναμε το Συμβούλιο των 27 να πάρει γενναίες αποφάσεις χαράσσοντας έναν δρόμο αισιοδοξίας για το μέλλον των ευρωπαϊκών λαών

Οικονομία

Κάποιες πρωτιές είναι «αντιπαραγωγικές»

Κάποιες πρωτιές είναι «αντιπαραγωγικές»

Η καινοτομία προκύπτει μέσα από συγκεκριμένα οικοσυστήματα και όχι από σκόρπιες εμπειρίες

EURACTIV.com - Feeds

All contents © Copyright EMG Strategic Consulting Ltd. 1997-2020. All Rights Reserved   |   Αρχική Σελίδα  |   Disclaimer  |   Website by Theratron