Edition: International | Greek
MENU

Αρχική » Γνώμη

Η κοινωνική ανάγκη του Πολιτισμικού

’’Η ποίηση είναι πιο φιλοσοφική και πιο σπουδαία από την ιστορία, επειδή η πρώτη μιλάει περισσότερο για το όλον ενώ η δεύτερη για το συγκεκριμένο’’ είπε ο Αριστοτέλης

Από: EBR - Δημοσίευση: Τρίτη, 17 Μαΐου 2022

’’Η τέχνη δεν είναι καθρέφτης όπου καθρεφτίζεται ο κόσμος, αλλά ένα σφυρί με το οποίο του δίνουμε σχήμα’’ έγραψε προ ενός αιώνα ο σπουδαίος ρώσος ποιητής Μαγιακόφσκι.
’’Η τέχνη δεν είναι καθρέφτης όπου καθρεφτίζεται ο κόσμος, αλλά ένα σφυρί με το οποίο του δίνουμε σχήμα’’ έγραψε προ ενός αιώνα ο σπουδαίος ρώσος ποιητής Μαγιακόφσκι.

του Ηλία Καραβόλια

’’Η ποίηση είναι πιο φιλοσοφική και πιο σπουδαία από την ιστορία, επειδή η πρώτη μιλάει περισσότερο για το όλον ενώ η δεύτερη για το συγκεκριμένο’’ είπε ο Αριστοτέλης.

Έχουμε ανάγκη την ποίηση σήμερα -όπως την λογοτεχνία και την τέχνη γενικότερα- ώστε να αποδράσουμε από τον ασφυκτικό κλοιό του (αντί) συστημικού στοχασμού.

Αυτού που εξωτερικεύει την ιστορική συγκυρία ενός έρποντος αναθεωρητισμού των πάντων και μιας ψυχροπολεμικής υπόκωφης κατάστασης, μιας πληθωριστικής πολεμικής οικονομίας, που καταλήγει στην επίμονη οριακή λογιστική της επιβίωσης για τους πολλούς, στην βάναυση εσωτερίκευση της συστημικής δυσφορίας.

’’Όπου και αν με πήγαν οι θεωρίες μου, βρήκα ότι ένας ποιητής ήδη είχε πάει εκεί’’ συνήθιζε να λέει ο Φρόυντ. Ο πατέρας της ψυχανάλυσης είχε γράψει ότι η τέχνη ’’είναι μια διέξοδος στο γενετήσιο πρόβλημα’’ (ομολογουμένως πρόκειται για σπάνιο νοηματικό φορτίο που ελάχιστα διδάσκεται σε αμφιθέατρα ψυχολογίας).

Διότι πίσω από κάθε μικρό και μεγάλο ξαφνικό γεγονός, πίσω από το ατομικό ή συλλογικό ιστορικό συμβάν, η απειλή του θανάτου συγγενεύει με το ερώτημα της ζωής.

Και αυτό που μας περιτριγυρίζει με διάφορες μορφές (άγχος, χρέος, απαξίωση, δυστοπία, ανασφάλεια) είναι μασκαρεμένο ένστικτο θανάτου.

Αναρωτιέται λοιπόν κανείς πως θα ήταν ο ανθρώπινος βίος αν σήμερα προβάλλονταν στις οθόνες του on line κόσμου περισσότερο οι λόγιοι άνθρωποι, περισσότερο οι ποιητές, οι ζωγράφοι, οι εναλλακτικοί καλλιτέχνες, οι δημιουργοί του παράδοξου, του αιρετικού, συγκριτικά με τον υπερπληθωρισμό επιστημόνων και εξειδικευμένων τεχνοκρατών.

Προσωπικά ανακαλώ ένα παιδικό μου διλημματικό μνημονικό ίχνος: άραγε τι θα συνέβαινε εντός μας αν αντί του ’’σκέφτομαι και γράφω’’ στο σχολικό μάθημα, υπήρχε το ’’νιώθω και γράφω’’;

Πόσο θα κόστιζε στην μάθηση και στην εξέλιξη ενός παιδιού να μην υιοθετήσει από νωρίς το δυτικό ορθολογικό πρότυπο της αντιληπτικής νοημοσύνης αλλά να συγχρονιστεί με την εσωτερική του ανόθευτη συναισθηματική νοημοσύνη;

Έχουμε μεγάλη ανάγκη από τους λυρικούς στοχασμούς και τον κυνικό, ωμό λόγο, την κοφτερή γραφή, την αποκλίνουσα σκέψη, αυτή που αντικατοπτρίζει την αξία της κοινωνικής όσφρησης, της ενσυναίσθησης, της αίσθησης της συλλογικότητας απέναντι στον βάναυσο ατομικισμό που καλλιεργείται με την ευγενή άμιλλα και την δήθεν κοινωνικά ωφέλιμη αριστεία.

Ο δυτικός ορθολογισμός του μεταμοντέρνου κόσμου είναι βουτηγμένος μέσα στην μαθηματική δεξαμενή της ποσοτικοποίησης, των νοητικών λογιστηρίων, των αριθμητικών ισοζυγίων σε υλικά οφέλη και δαπάνες.

Το ταμείο της ψυχής του δυτικού υποκειμένου γεμίζει με στατιστική, με μακροοικονομικά μεγέθη, με πηχυαίους on line τίτλους για συστημικά και αθροιστικά νούμερα που εισάγουν το υποκείμενο στη μάζα, σχεδόν το από-προσωποποιούν. Χρειαζόμαστε απαλλοτριώσεις από το πραγματικό. Και αφομοίωση της αθέατης ιστορικής του όψης: η εσκεμμένη συστημική εξατομίκευση είναι η καλυμμένη μηχανική της ομογενοποίησης, πίσω από τις κουίντες της εξουσίας και του κεφαλαίου που συναρμολογούν τις μηχανές της βιοπολιτικής καθυπόταξης.

H τέχνη απαλλάσσει το θυμικό από την συσσωρευμένη αγανάκτηση, εκτρέπει το αρχέγονο ένστικτο του φόβου και της αυτοσυντήρησης σε δημιουργικές διεξόδους, γαληνεύει το νου και την ψυχή.

’’Η τέχνη δεν είναι καθρέφτης όπου καθρεφτίζεται ο κόσμος, αλλά ένα σφυρί με το οποίο του δίνουμε σχήμα’’ έγραψε προ ενός αιώνα ο σπουδαίος ρώσος ποιητής Μαγιακόφσκι. Και ο επίσης σπουδαίος συγγραφέας (του παραλόγου) ο Ιονέσκο, έλεγε ότι ’’Ένα έργο τέχνης είναι, πάνω από όλα, μια περιπέτεια του μυαλού’’.

Μπροστά στην παγκόσμια περιπέτεια που ζούμε (πανδημία, κρίση, πόλεμος) διαπιστώνουμε ποσό εύκολα τελικά συρρικνώνεται ο βίος. Και πόσο διαστέλλεται με την γραφή, την ανάγνωση, την ζωγραφική. Με έργο δηλαδή που ενίοτε απαλλάσσει την ψυχή από την ανηδονική (ενίοτε) έκσταση της ασώματης ψηφιακής επικοινωνίας.

Σαφέστατα μαζί με την τέχνη χρειαζόμαστε την επιστήμη αφού δεν γλιτώνουμε έτσι εύκολα από τους ειδικούς και τους διαχειριστές, καθώς ο δυτικός πολιτισμός έγινε σχεδόν ολοκληρωτικά ένας καπιταλιστικός κόσμος συστημικής διεκπεραίωσης, ανοριοθέτητη επικράτεια και σύμπαν δικτυωμένων γνωσιακών προλετάριων του αλγοριθμικού ταιηλορισμού και μιας μεταφορντικής οικονομικής δομής που τελικά διευρύνει κοινωνικές, πνευματικές και οικονομικές ανισότητες.

Αλλά καλό είναι να μην ξεχνάμε ότι ’’Οι διανοούμενοι, οι καλλιεργημένοι, οι μορφωμένοι, ανεβαίνουν από τις σκάλες. Οι ποιητές και οι καλλιτέχνες είναι πουλιά’’ όπως έλεγε ο Βίκτωρ Ουγκώ...

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Γνώμη

Έχουμε δόγμα εξωτερικής πολιτικής;

Από: EBR

Τι στόχους μπορεί να έχει σήμερα η Ελλάδα;

Ηλεκτρονική Έκδοση Τρέχοντος Τεύχους: 04/2021 2021

Περιοδικό

Τρέχον Τεύχος

04/2021 2021

Δείτε τα παλαιά τεύχη
Συνδρομή
Διαφημιστείτε
Ηλεκτρονική Έκδοση

Ευρώπη

Έκθεση στρατηγικής ανάλυσης προοπτικών 2022: Διασύνδεση της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης στο νέο γεωπολιτικό πλαίσιο

Έκθεση στρατηγικής ανάλυσης προοπτικών 2022: Διασύνδεση της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης στο νέο γεωπολιτικό πλαίσιο

Η Επιτροπή ενέκρινε σήμερα την έκθεση στρατηγικής ανάλυσης προοπτικών 2022 με τίτλο «Διασύνδεση της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης στο νέο γεωπολιτικό πλαίσιο»

Οικονομία

e-government: Όφελος €270 εκατ. στην οικονομία τη διετία 2020-2022

e-government: Όφελος €270 εκατ. στην οικονομία τη διετία 2020-2022

Όφελος €270 εκατ. στην ελληνική οικονομία έφερε τη διετία 2020 - 2022 η ηλεκτρονική διακυβέρνηση και ηλεκτρονική - end-to-end - εξυπηρέτηση των πολιτών μέσω του gov.gr

EURACTIV.com - Feeds

All contents © Copyright EMG Strategic Consulting Ltd. 1997-2022. All Rights Reserved   |   Αρχική Σελίδα  |   Disclaimer  |   Website by Theratron