Σε μία χώρα όπου οι πραγματικοί εχθροί της, δηλαδή οι εσωτερικοί, επιδιώκουν με κάθε τρόπο και μέσο να την εξοντώσουν καλλιεργώντας το μίσος, την βλακεία και τον κερδοσκοπικό μηδενισμό, υπάρχουν Έλληνες και Ελληνίδες, όπως για παράδειγμα η αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Μαρία Δ. Ευθυμίου, που λένε ένα μεγάλο ΟΧΙ στην περιρρέουσα αθλιότητα και σε αυτούς που θέλουν να την επιβάλουν ως τρόπο ζωής
του
Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου
Με τίτλο «Η Ιστορία ως διέξοδος στα αδιέξοδα» δημοσιεύθηκε στην απογευματινή εφημερίδα Τα Νέα του Σαββατοκύριακου 14-15 Δεκεμβρίου 2013, ένα άρθρο της Μαρίας Δ. Ευθυμίου, το οποίο ήταν μέρος της ομιλίας της στην τελετή κατά την οποία λίγες ημέρες πριν είχε τιμηθεί με το βραβείο Εξαίρετης Πανεπιστημιακής Διδασκαλίας. Έτσι, μεταξύ άλλων, στο άρθρο της στην εφημερίδα η Μαρία Δ. Ευθυμίου ανέφερε και τα εξής σημαντικά για όσους θέλουν να νοηματοδοτήσουν ποιοτικά την ζωή τους, πέρα από συνθήματα και ιδιοτελείς φαντασιώσεις.
«Η Ιστορία», έγραφε η αναπληρώτρια καθηγήτρια, «στην διάσταση του μακρού χρόνου, εργαλειοποιώντας την συναισθηματική απόσταση από τα πράγματα και ενισχύοντας την ετερογνωσία, εκκαθαρίζει τις διόδους ερμηνειών του παρόντος, επιτρέποντας στον καθένα ασφαλέστερη αυτογνωσία και αυθεντικότερη κατανόηση του Άλλου. Και, επομένως, βαθύτερη κατανόηση των συλλογικών καταστάσεων, αντιδράσεων και συμπεριφορών.
»Η πλευρά αυτής της μελέτης της Ιστορίας καθίσταται ιδιαίτερα ευεργετική σε καιρούς κρίσεων, κατά τις οποίες οι συλλογικές αντιδράσεις γίνονται εξαιρετικά περίπλοκες. Στην συνάφεια μιας κρίσης, η ανθρώπινη εγρήγορση εντείνεται, το αίσθημα ανασφάλειας –το οποίο οι μη ελεγχόμενες καταστάσεις προκαλούν– οξύνει αντιδράσεις και συμπεριφορές, την ίδια ώρα που τα αισθήματα μεταλλάσσονται και μεγιστοποιούνται, δίνοντας, ευκολότερα από άλλοτε, χώρο στην βία και στην σύγκρουση.
»Υπό την έννοια αυτή, ο παρατηρών την ζωή και μελετών την Ιστορία θα μπορούσε να θεωρήσει διανοητικό προνόμιο την εκ του σύνεγγυς εμπειρία των μεταλλάξεων μιας κοινωνίας σε κάθοδο και κρίση. Τούτο έχει έτσι, εφόσον η εν κρίση κοινωνία είναι αλλότρια. Όταν, όμως, πρόκειται για την δική σου κοινωνία, το προνόμιο αυτό γίνεται σπαρακτικά τραγικό και αβάσταχτα βαρύ –ένα είδος βασανιστηρίου του παρατηρούντος.
»Παιδιά μιας κρίσης είμαστε όλοι […] Η κοντινότερη περίοδος της Ιστορίας που μάς έχει γεννήσει είναι αυτή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και των μεταπολεμικών περιπλοκών της ελληνικής πολιτικής και κοινωνικής ζωής. Η περίοδος του Εμφυλίου της δεκαετίας του ’40 καθόρισε και καθορίζει τις παραμέτρους κάθε κρίσης που η χώρα μας έκτοτε έζησε και ζει, υπαγορεύοντας υποδορίως στάσεις ζωής, αντιδράσεις και συμπεριφορές. Και το λέω τούτο καθώς, κατά την γνώμη μου, οι στρεβλώσεις των ατομικών συναισθημάτων και των συλλογικών συμπεριφορών που τα γεγονότα του Εμφυλίου γέννησαν είναι αυτές ακριβώς που οδήγησαν την ελληνική κοινωνία στο να απεμπολήσει τις ευκαιρίες ανόρθωσης των τεσσάρων τελευταίων δεκαετιών και να αυτοσυντριβεί οικονομικά, πολιτικά και ηθικά, φτάνοντας έως εδώ.
»Η αγωνία μου για την αυτοκτονούσα κοινωνία μου είναι αυτή που με ώθησε, εδώ και δεκαετίες, παράλληλα με την μελέτη και την ερευνητική πανεπιστημιακή μου εργασία, να δοθώ με μεγάλη έμφαση στην διδασκαλία της Ιστορίας, τόσο στο φοιτητικό κοινό όσο και εκτός Πανεπιστημίου. Ο στόχος μου ήταν ιδιοτελής, μιας και ικανοποιούσε την αγωνία μου να πράξω, ως πολίτης, κάτι μπροστά στο κακό που ήταν σε –εμφανή, για μένα– εξέλιξη. Ήταν όμως και ανιδιοτελής, μιας και πίστεψα και πιστεύω πως η Ιστορία μπορεί να βοηθήσει μία κοινωνία στις βαριές συζητήσεις που πρέπει να κάνει με τον εαυτό της όταν βρίσκεται σε αδιέξοδο. Ιδιαιτέρως μάλιστα όταν η ίδια η κοινωνία είναι εκείνη που έχει διαμορφώσει το αδιέξοδό της αυτό με την ευθυνοφοβία, την αδιαφορία, την θρασύδειλη μετάθεση των ατομικών και συλλογικών ευθυνών, την ηδονική, συστηματική –πάντα εν «ιερά αγανακτήσει και ατιμωρητί– καταστροφή των δημοσίων αγαθών, τους παλικαρισμούς αενάως «οργισμένων» «αγωνιστών» που «μάχονται για τον λαό», δηλαδή για τα ιδιοτελή προσωπικά τους συμφέροντα και εκείνα των συντεχνιών τους, προς βλάβην του συνόλου, την ανερυθρίαστη στρεψοδικία, την εξαγιασμένη φυγοπονία, την αναγωγή της περιφρόνησης των δικαιωμάτων του άλλου σε υπέρτατη αξία. Την ασφαλή συνταγή, δηλαδή, για ένα επαίσχυντο τέλος.
»Δόθηκα στην διδασκαλία της Ιστορίας γιατί πιστεύω πως η μελέτη της Ιστορίας, εντάσσοντάς μας στην γενικότερη ροή των ανθρωπίνων συναφειών στον βαθύ χρόνο, λειτουργεί ανακουφιστικά καθώς μάς επιτρέπει να συνομιλήσουμε με το Τώρα μας διεισδυτικότερα, λιγότερο τραυματικά και, επομένως, αποτελεσματικότερα. Δημιουργώντας μιαν ατραπό στοχαστικής διαφυγής από το Τώρα, η Ιστορία, σε δύσκολους καιρούς, ανοίγει ορίζοντες που επιτρέπουν την επανατοποθέτηση του εαυτού μας στο Σήμερα, την εκ μέρους μας αναπροσέγγιση της κοινωνίας μας και του κόσμου. Μάς οδηγεί, δηλαδή, στην αλλαγή μας ως μονάδες που, με την σειρά της, θα επιτρέψει την απελευθέρωση της κοινωνίας μας, ως σύνολο, από το τέλμα μέσα στο οποίο αυτή έχει αυτοοδηγηθεί.
»Η βεβαιότητά μου ότι το πρώτο που χρειαζόμαστε ως κοινωνία είναι η εσωτερική μας αλλαγή και ο αναπροσδιορισμός του καθενός μας είναι αυτή που με έφερε σε δεκάδες δήμους, σχολεία, πανεπιστήμια, πολιτιστικούς φορείς, φυλακές και κέντρα αποτοξίνωσης σε ολόκληρη την χώρα, προκειμένου να διδάξω, άνευ υλικής αμοιβής, κύκλους παγκόσμιας και ελληνικής Ιστορίας. Από την πολλή διδασκαλία η φωνή μου αλλοιώθηκε και βράχνιασε, η ψυχή μου ωστόσο γέμισε ικανοποίηση και ομορφιά στο συναπάντημά μου με ένα κομμάτι του ελληνικού λαού γεμάτο φιλομάθεια και ευγένεια, γενναιοδωρία και στοχασμό. Με γέμισε με ελπίδα πως, ίσως, μπορεί να υπάρξει ένα διαφορετικό αύριο.
»Γι αυτό το αύριο το τόσο ακριβό, η τόση διδασκαλία. Η τόση βραχνάδα. Μια βραχνάδα που δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένας λυγμός για τα δεινά της χώρας μου, για τα όσα μεγάλα και ουσιαστικά πετάξαμε στον κάλαθο των αχρήστων, για τα όσα ρηχά και καταστροφικά υιοθετήσαμε και υπηρετήσαμε. Τόσες χιλιάδες ώρες ομιλίας κατά τις διδασκαλίες μου που δεν ήταν, στην πραγματικότητα, τίποτε άλλο παρά ενός λεπτού σιγή για την ελληνική γλώσσα, την σπουδαία γλώσσα μου, που υποβαθμίζεται, τσαλακώνεται και πετιέται, για την ομορφιά των ασβεστωμένων τοίχων με το γιασεμί που έχουν πια μετατραπεί σε χώρους ρύπων και μουτζούρας, για την μέχρι προ τριακονταετίας κραταιά ελληνική Δημόσια Εκπαίδευση που καταρρέει αυτοβυθιζόμενη στην βία και την αυθαιρεσία, οι οποίες έχουν, από πολλού, καταστεί κανονικότητες της καθημερινότητάς της.
»Ενός λεπτού σιγή για τις ρίζες μου και για τον τόπο που με γέννησε, με ανέθρεψε και με διαμόρφωσε. Την Ελλάδα».
Όταν διαβάζει κανείς τέτοια κείμενα, μόνον απέραντη θλίψη αισθάνεται βλέποντας και ακούγοντας κάποια αλαλάζοντα κύμβαλα στην ελληνική Βουλή και στον ευρύτερο δημόσιο χώρο.
