του Ανδρέα Ανδριανόπουλου
Το χειρότερο είναι πως αυτές οι πολιτικές μεταβολές εχουν σχεδόν πάψει να προκαλούν ανησυχίες και η παραδοσιακά μετριοπαθής μεσαία τάξη τις ανέχεται καί, σε πολλές περιπτώσεις, τις αγκαλιάζει. Σε τι κυρίως οφείλονται αυτές οι αλλαγές αντιλήψεων και γενικότερα πολιτικής στάσης;
Στις περισσότερες περιπτώσεις αυτά προκαλούνται από ενα συναίσθημα φόβου. Φόβος απροσδιόριστων αλλαγών, φόβος απώλειας κεκτημένων, φόβος αντιμετώπισης νέων πραγματικοτήτων για τις οποίες κανείς δεν παρουσιάζεται προετοιμασμένος, φόβος επιλογής ηγεσιών αναποτελεσματικών, εκτός πραγματικότητας κι’ αδύναμων να προστατέψουν συνήθειες, παραδοσιακές αρχές και κοινωνικές θέσεις. Ολα αυτά, σε κάποια γενικότερη σύνθεση, συναποτελούν τα αίτια που κάνουν τον κόσμο να εγκαταλείπει παληές πολιτικές συνήθεις, να στρέφεται εναγώνια σε αναζήτηση του διαφορετικού και να αποστρέφεται ο,τιδήποτε θυμίζει το παληό.
Αυτό που καθιερώνει την σταθερότητα στην πολιτική και εμπεδώνει την αφοσίωση στους δημοκρατικούς θεσμούς είναι η πεποίθηση πως καμμία εναλλαγή στην εξουσία δεν διακινδυνεύει κάποιο αποδεκτό στάτους κβό και πως κανείς δεν θέτει σε ρίσκο τον τρόπο ζωής του, τις κοινωνικές του συνήθειες και το επίπεδο ευημερίας του. Αν αυτά τεθούν σε κίνδυνο η αφοσίωση σε θεσμούς πάει περίπατο και η υποστήριξη της δημοκρατίας διακυβεύεται.
Σε προηγούμενη ανάλυσή μου είχα εξηγήσει πως σήμερα οι δημοκρατίες δύσκολα κυβερνούνται και πως σχεδόν όλοι οι ηγέτες περίπου άμεσα αρχίζουν να αμφισβητούνται. Η γρήγορη απογοήτευση προέρχεται από την γρήγορη διάψευση προσδόκιών. Η τάση "αυξανόμενων προσδοκιών" (rising expectations) γίνεται γρήγορα τάση "αυξανόμενων απογοητεύσεων" (rising frustrations) (Robert Lane, Political Ideology. 1967). Με αποτέλεσμα την λαική στροφή κατά του συστήματος, των ελίτ και των κάθε λογής εξουσιών.
Η αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης είναι δυσχερής. Η καταδίκη των κομμάτων που την εκφράζουν δεν είναι επιτυχής επιλογή. Ο εναγκαλισμός αυτών των ανησυχιών είναι προτιμότερος. Η διαμόρφωση νεων επιτυχημένων πολιτικών είναι δυσχερής, αλλά απαραίτητη. Χρειάζεται όμως παραπέρα ανάλυση.
