του Κώστα Χριστίδη *
Το χρέος που οδήγησε στη χρεοκοπία της Ελλάδας και στα τρία μνημόνια την προηγούμενη δεκαετία, τί χρώμα είχε ; Μπλε ; Πράσινο ; Κόκκινο ; Πώς, ενώ από το 2004 έως το 2008 αυξανόταν το ΑΕΠ κατά 3,5% και παράλληλα δανειζόμασταν άλλο ένα 3,5% του ΑΕΠ, φθάσαμε σε αδυναμία πληρωμών το 2010 ;
Μία συγκλονιστική στην ωμότητα της – αλλά παρ’ όλα αυτά, αληθινή – απάντηση είναι : ‘’Σας διορίσαμε. Τα φάγαμε όλα μαζί, μέσα στα πλαίσια μιας σχέσης πολιτικής πελατείας, διαφθοράς, εξαγοράς και εξευτελισμού της έννοιας της ίδιας της πολιτικής’’. Αυτά είναι, βεβαίως, τα λόγια του ιστορικού στελέχους του ΠΑΣΟΚ και αντιπροέδρου στις κυβερνήσεις Γ.Α. Παπανδρέου, Θεόδωρου Πάγκαλου.
Στο βιβλίο του "Τα Φάγαμε Όλοι Μαζί’’ (Νοέμβριος 2012), σημειώνει, μεταξύ άλλων, ότι ‘’διαφθορά υπάρχει πάντα όπου υπάρχει εξουσία, όποια και αν είναι αυτή η εξουσία’’ και εξηγεί ότι ο τίτλος του βιβλίου του σημαίνει ότι ένα μεγάλο τμήμα από εμάς – τον ελληνικό λαό – συμμετείχαμε με τον ένα ή τον άλλο τρόπο σε μη ορθολογικές πρακτικές και συμπεριφορές, στην πορεία του χρόνου, σε σχέση με τις δαπάνες και τα έσοδα του κράτους. Φυσικά, προσθέτει, δεν έχουν όλοι το ίδιο μερίδιο ευθύνης: η ευθύνη ξεκινάει από πάνω προς τα κάτω αλλά ο κάθε πολίτης έχει το μερίδιο της ευθύνης που του αναλογεί. Με το θάρρος που πάντοτε τον διέκρινε τονίζει: ένα μεγάλο ποσοστό του κατασπαταλημένου ελληνικού πλούτου έχει διοχετευθεί με νόμους του κράτους, με αποφάσεις διοικητικών συμβουλίων, με προτάσεις και πιέσεις συνδικαλιστικών οργάνων, δικαστικές αποφάσεις κ.α. και επομένως νόμιμα’’.
Ας αναλογισθούν αυτά οι σημερινές μωρές παρθένες του ΠΑΣΟΚ αλλά και όλων ανεξαιρέτως των κομμάτων που κάθε λίγο και λιγάκι εμφανίζονται να πέφτουν από τα σύννεφα. Το παρελθόν είναι χρήσιμο όχι για διάχυση της ευθύνης αλλά για να αντλήσουμε τα σωστά διδάγματα και να λάβουμε σωστά μέτρα για να περιορίσουμε παρόμοια προβλήματα στο μέλλον. Πλήρης εξάλειψη φαινομένων διαφθοράς και αναξιοκρατίας στην πολιτική και τη δημόσια διοίκηση είναι ανέφικτη, ο περιορισμός είναι ένας πιο ρεαλιστικός στόχος. Γιατί είναι ανέφικτη η πλήρης εξάλειψη ; Μία γλαφυρή απάντηση είχε δώσει ο Milton Friedman στη στήλη του στο Newsweek, στις 19/2/1973. Εκεί είχε γράψει, μεταξύ άλλων : ‘’ Τί θα σκεφτόσασταν για κάποιον που θα σας έλεγε : Θα ήθελα να είχα μία γάτα, υπό τον όρο να γαυγίζει ;’’
Η επιθυμία πολλών να αναλάβει μία κρατική υπηρεσία κάποιαν αρμοδιότητα (για παράδειγμα, σημειώνω εγώ, την κατανομή επιδοτήσεων) υπό τον όρο ότι θα το πράττει ‘’με τον επιθυμητό τρόπο’’, είναι εξίσου ουτοπική με το να ζητά γάτες που γαυγίζουν (barking cats) ! Ο τρόπος που λειτουργεί μία κρατική υπηρεσία, συνέχιζε στο ίδιο κείμενο ο Friedman, δεν είναι σύμπτωση, ούτε συνέπεια ενός εύκολα διορθώσιμου ανθρώπινου λάθους αλλά είναι αποτέλεσμα της φύσης (του DNA) της κρατικής υπηρεσίας και της αλληλεπίδρασης νόμων κοινωνικών, πολιτικών, οικονομικών που έχουν ισχύ όσο σχεδόν και οι φυσικοί νόμοι.
Η παράβλεψη του γεγονότος αυτού είναι το ‘’λάθος’’ που κάνουν οι ‘’άσπιλοι και αμόλυντοι’’ πολιτικοί της εκάστοτε αντιπολίτευσης που ισχυρίζονται ότι αρκεί να εκδιωχθούν οι εκάστοτε κυβερνώντες και να αντικατασταθούν από ηθικούς και κοινωνικά ευαίσθητους ανθρώπους, όπως οι ίδιοι, για να λειτουργήσει σωστά και αποδοτικά το σύστημα.
Η περιστολή της διαφθοράς και της αναξιοκρατίας μπορεί σε κάποιο βαθμό να επιτευχθεί με τη λήψη κατάλληλων θεσμικών μέτρων αναβάθμισης του πολιτικού συστήματος και καταπολέμησης του πελατειακού κράτους. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης δημοσιοποίησε τη σκέψη καθιέρωσης ασυμβίβαστου μεταξύ υπουργικών και βουλευτικών καθηκόντων. Το μέτρο, σωστό στη βάση του, αν εφαρμοσθεί όπως αρχικά διατυπώθηκε, θα αποτύχει.
Αυτό που είναι αναγκαίο, μεταξύ άλλων, είναι η εισαγωγή απόλυτου ασυμβίβαστου μεταξύ υπουργικής και βουλευτικής ιδιότητας και κωλύματος εκλογιμότητας όσων διετέλεσαν υπουργοί ή υφυπουργοί στις αμέσως επόμενες βουλευτικές εκλογές. Ταυτόχρονα, να θεσπισθεί όριο τριών, το πολύ, θητειών για κάθε αξίωμα που συνεπάγεται άσκηση εκτελεστικής εξουσίας.
Ακόμη σημαντικότερη είναι η καθιέρωση σταθερής κυβερνητικής / κοινοβουλευτικής θητείας (τετραετούς ή πενταετούς), με τακτή ημερομηνία εκλογών, έτσι ώστε ούτε η κυβέρνηση να είναι σε θέση να προσφεύγει σε πρόωρες εκλογές επικαλούμενη προσχηματικά ‘’εθνικούς λόγους’’, ούτε η αντιπολίτευση να είναι σε θέση να δημιουργεί κλίμα πολιτικής αστάθειας ζητώντας εκλογές ανά πάσα στιγμή. Σε οποιαδήποτε περίπτωση πρόωρης διάλυσης της Βουλής, η θητεία της νέας Βουλής να διαρκεί όσο η υπολειπόμενη θητεία της προηγούμενης.
Σπουδαίο μέτρο περιορισμού του πελατειακού κράτους και των συναφών φαινομένων διαφθοράς και αναξιοκρατίας είναι η αλλαγή του εκλογικού νόμου με μείωση του αριθμού των βουλευτών σε 210, εκ των οποίων τα 2/3 θα εκλέγονται σε μονοεδρικές περιφέρειες χωρίς σταυρό προτίμησης και το υπόλοιπο 1/3 κατ’ αναλογίαν της εκλογικής δύναμης των κομμάτων (όσων θα υπερβαίνουν ένα ελάχιστο όριο, π.χ.5%) βάσει κομματικής λίστας.
Προς την ίδια κατεύθυνση (αλλά και για την εξασφάλιση δημοσιονομικής σταθερότητας) πρέπει να θεσπισθούν συνταγματικές διατάξεις δημοσιονομικού χαρακτήρα, όπως ισοσκελισμένοι κρατικοί προϋπολογισμοί, περιορισμός των άμεσων φόρων σε ποσοστό 40% επί του φορολογητέου εισοδήματος κάθε φορολογούμενου (και, ιδεωδώς, μελλοντική θέσπιση ενός χαμηλότερου, ενιαίου φορολογικού συντελεστή) καθώς και περιορισμός των δημοσίων δαπανών σε ποσοστό 45% επί του ΑΕΠ (μετά από μία μεταβατική περίοδο).
Όσον αφορά στους δημοσίους υπαλλήλους, περιλαμβανομένων και όσων εξ αυτών φέρουν συνδικαλιστική ιδιότητα, η τακτική αξιολόγηση με διαφανή και αντικειμενικά κριτήρια, η υποχρέωση προς λογοδοσία, το είδος των θετικών ή αρνητικών συνεπειών (ταχύτερη μισθολογική/ βαθμολογική εξέλιξη για τους ικανούς, απόλυση για τους έχοντες σταθερά μειωμένη απόδοση), το ύψος των απειλούμενων ποινών και η πιθανότητα καταδίκης και εκτέλεσης της ποινής για όσους συλληφθούν παρανομούντες, μπορεί να περιορίσουν την έκταση της διαφθοράς και της αναξιοκρατίας.
Οι γάτες, όμως, και πάλι, δεν θα γαυγίσουν ! Οι καλύτεροι θεσμοί πρέπει να συνδυασθούν με ένα μικρότερο, πιο λειτουργικό και αποτελεσματικό κράτος, με λιγότερη γραφειοκρατία και λιγότερους αλλά αυστηρά εφαρμοζόμενους νόμους. Γιατί πάντοτε ‘’η εξουσία διαφθείρει, η δε απόλυτη εξουσία διαφθείρει απόλυτα’’ (Lord Acton).
* Νο
