του Ανδρέα Ανδριανόπουλου
Και θα εμφανιστούν τότε και πάλι δεκάδες καραγγέλοντες πολίτες και δημοσιογράφοι που θα αναρωτιούνται για "το που πήγαν τα λεφτά"!
Η απάντηση θα πρέπει να είναι - χωρίς να την αποδέχεται και πάλι η κοινή γνώμη - "σε παροχές"! Εδώ ουσιαστικά συγκρούονται θεωρητικά δύο σχολές οικονομικής σκέψης, οι απόψεις του Τζών Μέιναρντ Κέινς με τους ισχυρισμούς του Φρήντριχ φον Χάγιεκ.
Η σύγκρουσή τους δεν είναι απλώς θεωρητική· είναι σύγκρουση για το πώς λειτουργεί ο κόσμος σε κρίση. Η βασική διαφορά τους είναι πως, σύμφωνα με τον Χάγιεκ, οι αγορές αυτοδιορθώνονται, ενώ το κράτος συνήθως χειροτερεύει τα πράγματα. Κατά τον Κέινς, οι αγορές μπορεί να “κολλήσουν” και το κράτος τότε πρέπει να επέμβει.
Στην Μεγάλη Ύφεση (1930s) υπήρξε το πρώτο μεγάλο crash test. Ο Χάγιεκ (και η Aυστριακή Σχολή - φον Μίζες, Κίρτσνερ κα) έλεγε πως η κρίση είναι αποτέλεσμα προηγούμενης “φούσκας” και πως πρέπει να αφήσουμε την οικονομία να “καθαρίσει”. Ο Κέινς, αντίθετα, επέμεινε πως η ζήτηση κατέρρευσε, προκάλεσε ανεργία και δημιουργήθηκε φαύλος κύκλος. Το κράτος δηλ. πρέπει να ρίξει χρήμα στην οικονομία.
Στην πράξη οδηγηθήκαμε σε πολιτικές τύπου Franklin D. Roosevelt (New Deal) που ήταν πιο κοντά στον Κέινς. Το αποτέλεσμα ήταν η καταξίωση των απόψεων του Κέινς
Μετά ήρθε ο στασιμοπληθωρισμός (1970s). Τότε έγινε η μεγάλη ανατροπή.Οι κεινσιανές πολιτικές δεν μπορούσαν να εξηγήσουν την ταυτόχρονη παρουσία υψηλού πληθωρισμού και ανεργίας. (Δεν υπήρχε περίπτωση να περάσεις, με τέτοιες απόψεις, τότε το μάθημα της παλιάς φοιτήτριάς του, Τζόαν Ρόμπινσον, στο Καίμπριτζ).
Ερχονται έτσι στο προσκήνιο οι ιδέες Χάγιεκ και γενικά οι φιλελεύθερες - μονεταριστικές απόψεις. Με την Mάργκαρετ Θάτσερ και τον Ρόναλντ Ρήγκαν κυριαρχούν παγκόσμια. Ετσι, ο Χάγιεκ “δικαιώνεται” στο ότι η υπερβολική παρέμβαση και η νομισματική χαλαρότητα δημιουργούν στρεβλώσεις. Μετά έρχεται η κρίση του 2008, που είναι και το πιό σύγχρονο crash test. Η κρίση ξεκίνησε από τις αγορές (αλλά και από δάνεια κρατικοελεγχόμενων Τραπεζών λχ Φάννυ Μέι).
Οι κυβερνήσεις (Ομπάμα) έκαναν τεράστιες παρεμβάσεις με τις διασώσεις τραπεζών, τα δημοσιονομικά πακέτα και με τις κεντρικές τράπεζες να τυπώνουν χρήμα. Αυτό υπήρξε καθαρά κεινσιανό ένστικτο.
Οι οπαδοί του Χάγιεκ (λχ Μέλτζερ) αντέτειναν πως η κρίση δημιουργήθηκε από λάθος επιτόκια και στρεβλώσεις και πως οι διασώσεις ενισχύουν τον ηθικό κίνδυνο (Ρουμπινί).
Στην σημερινή κατάσταση δεν είναι μόνο ο Χάγιεκ που προειδοποιεί, μέσω των τότε κειμένων του, πως πηγαίνουμε σε αδιέξοδα αλλά και ο ίδιος ο Κέυνς που είχε επιμείνει πως "στην κρίση ξοδεύεις,στην ανάπτυξη αποταμιεύεις"). Ξοδεύοντας, για εξασφάλιση λαικής εύνοιας, υπονομεύεις κάθε ορθολογική οικονομική προσπάθεια.
