του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου
Ο πολιτισμός και η κληρονομιά του αποτελούν κορυφαία πρώτη ύλη για την Ελλάδα, η οποία χωρίς τεράστιες επενδύσεις προσφέρει ισχυρές άυλες αξίες και πολύ καλές επενδυτικές αποδόσεις. Όσο για τη συμμετοχή του πολιτισμού στο Ακαθόριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) μας, θα μπορούσε να προκαλέσει εκπλήξεις, της «φτωχής αλλά έντιμης Ελλάδας». Στο βιβλίο του με τίτλο «Η Οικονομία της Πολιτιστικής Κληρονομίας», ο ομότιμος καθηγητής Γιώργος Μέργος, με υψηλή εξειδίκευση στην οικονομική ανάπτυξη φέρνει στο προσκήνιο προτάσεις που δεν θα έπρεπε να αγνοηθούν.
Έχοντας την πεποίθηση ότι το πλουσιότατο πολιτιστικό κεφάλαιο της χώρας μας μπορεί να αποτελέσει δυναμικό εργαλείο οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης, ο Γ. Μέργος εστιάζει την προσοχή του στους συντελεστές μιας δυναμικής παρουσίας του πολιτισμού στη δημιουργία αξίας.
«Τα μουσεία και οι πολιτιστικοί χώροι, γράφει, μπορούν να αποτελέσουν φορείς μάθησης, συμμετοχής και κοινωνικής ενσωμάτωσης. Ως εκ τούτου, το βιβλίο εστιάζει στα οικονομικά μεθοδολογικά εργαλεία και προσεγγίζει το ερώτημα με αναφορά στην έννοια της οικονομικής αξίας και του αναπτυξιακού ρόλου της πολιτιστικής κληρονομιάς, την οποία θεωρεί ως την «άλλη όψη του Ιανού», αναγνωρίζοντας ότι η πολιτιστική και ιστορική αξία αποτελούν «πρώτη και κύρια όψη» της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Ωστόσο, ο δημόσιος διάλογος για την οικονομική αξία και τον αναπτυξι-ακό ρόλο της πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ελλάδα παρουσιάζει έντονες αντιπαραθέσεις. Ακόμα και η απλή αναφορά σε οικονομική αξία αντιμετω-πίζεται συχνά στην Ελλάδα, τόσο από ειδικούς στο αντικείμενο της πολι-τιστικής κληρονομιάς όσο και από τους πολίτες, με σκεπτικισμό ή και με αποστροφή ως «νεοφιλελεύθερη ιδεολογία που έχει εμπορευματοποιήσει τα πάντα».
Μήπως, όμως, αυτή η επιφυλακτικότητα δεν λαμβάνει υπόψη της τη μεγάλη μετακίνηση που έχει γίνει στην προσέγγιση για την αξία της πολιτιστικής κληρονομιάς διεθνώς; Μήπως δεν έχει γίνει ακόμα αντιληπτή η αλλαγή επιστημονικού παραδείγματος που προσεγγίζει την αξία της πολι-τιστικής κληρονομιάς όχι με αφετηρία τη διάσωση του παρελθόντος, αλλά τη δημιουργία μιας βιώσιμης, ευημερούσας και ανθεκτικής κοινωνίας στο παρόν και στο μέλλον;»
Με βάση τις σκέψεις που προηγούνται, κατά τον συγγραφέα, η πολιτιστική κληρονομιά μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για ένα νέο, βιώσιμο αναπτυξιακό υπόδειγμα στην Ελλάδα. Σε μια περίοδο που η χώρα αναζητά νέες οικονομικές κατευθύνσεις μετά τη μακρά οικονομική κρίση, η πολιτιστική κληρονομιά και το πολιτιστικό κεφάλαιο αποτελούν ισχυρό πλεονέκτημα: ενισχύουν το brand της χώρας, προσφέρουν ευκαιρίες απασχόλησης και τροφοδοτούν την καινοτομία.
Και αυτήν την τελευταία, η Ελλάδα σήμερα την έχει ανάγκη όσον ποτέ άλλοτε αν η χώρα έχασε το όχημα της βιομηχανικής επανάστασης γιατί βρισκόταν υπό οθωμανική κατοχή, στον 21ο αιώνα δεν νοείται να μην έχει μια αξιόλογη θέση στον παγκόσμιο τεχνολογικό μετασχηματισμό, ο οποίος δημιουργεί και νέες συνθήκες παραγωγής πλούτου.
Πολύ σωστά έτσι, ο ομότιμος καθηγητής Διεθνούς Οικονομίας και Ανάπτυξης Γ. Μέργος, έχει απόλυτο δίκαιο όταν επισημαίνει ότι στις σημερινές αναπτυξιακές συνθήκες η ελληνική πολιτιστική κληρονομιά πρέπει να κατέχει κεντρική θέση. «Το θέμα, γράφει, δεν είναι μόνο οικονομικό». Έχει και πολιτικο-κοινωνική διάσταση που το κάνει ακόμα πιο ζωτικό.
Κεντρικό ζήτημα στην Ελλάδα σήμερα είναι η ανάγκη να διατυπωθεί ένα νέο αναπτυξιακό και παραγωγικό πρότυπο. Στην προσπάθεια αυτή η Ελλάδα θα πρέπει να κινητοποιήσει όλο το διαθέσιμο αναπτυξιακό δυναμικό της και να στηριχτεί στα παγκόσμια ανταγωνιστικά της πλεονεκτήματα.
Όσο για τις θεωρίες ότι τα πολιτιστικά αγαθά πρέπει να παραμένουν εκτός οικονομικής σφαίρας, μπας και «μολυνθούν» από το εμπόριο, είναι θεωρίες εκ του πονηρού που εξυπηρετούν αυτούς που θέλουν τη χώρα φτωχή για να μπορούν οι ίδιοι να υπόσχονται «λαγούς και πετραχήλια» όταν καταλάβουν την εξουσία.
Τα αποτελέσματα αυτών των «οραμάτων» είναι γνωστά … και όχι λίγες φορές τραγικά.
