του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου
Γη της Βιομηχανικής Επανάστασης, χώρος ανάπτυξης του καπιταλισμού, του σοσιαλισμού, του ορθού λόγου και της παραγωγικής καινοτομίας, η σημερινή Ευρώπη παρακολουθεί τους ισχυρούς ανταγωνιστές της να την αφήνουν πίσω. Έτσι, η συμμετοχή της στο παγκόσμιο εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών, από 36% που ήταν πριν 50 ακριβώς χρόνια, πέρυσι έπεσε στο 18% και η πορεία αυτή συνεχίζεται. Παρ’ όλα αυτά η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει ακόμα πρώτη εμπορική δύναμη στον κόσμο, αλλά μέχρι πότε;
«…..Η σημερινή πρόκληση για την Ευρώπη, τόνισε στο γαλλικό «Εξπρές» ο Γάλλος υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Μπεντζαμίν Χαντάντ, είναι να ξαναβρεί μια νέα πνοή ως προς την ανάληψη κινδύνων. Είναι αλήθεια ότι οι νέες αγορές δεν προσφέρουν βεβαιότητες. Την ίδια στιγμή όμως, οι προκλήσεις είναι μεγάλες και κυρίως δεν περιμένουν. Και ας μη ξεχνάμε ότι το διάστημα είναι ένα νέο πεδίο ανταγωνισμού, με τεράστια σημασία για κάθε έθνος. Και από την άποψη αυτή, τα νέα δεν είναι άσχημα για την Ευρώπη. Μπορεί ακόμα να αντισταθεί σε άλλα έθνη, υπό την προϋπόθεση ότι επενδύει και εφαρμόζει μια συντονισμένη στρατηγική. Αυτό είναι απαραίτητο στις σημερινές συνθήκες.
Το διάστημα είναι ένα σημαντικό ζήτημα κυριαρχίας. Έχοντας την αυτονομία μας για τις ασφαλείς επικοινωνίες μας, η πρόσβαση σε δεδομένα σε τομείς τόσο διαφορετικούς όσο η γεωργία ή η επιστήμη είναι θεμελιώδης. Δεν μπορούμε να εξαρτόμαστε από τον έξω κόσμο για τον έλεγχο τέτοιων βασικών χρήσεων. Ευτυχώς, το διάστημα είναι ένας τομέας στον οποίο η Ευρώπη έχει συχνά διακριθεί. Ας θυμηθούμε την επιτυχία του Ariane, του Galileo ή, πιο πρόσφατα, του συστήματος διαστημικής παρατήρησης Copernicus. Ήμασταν πίσω από τους Αμερικανούς και μπορέσαμε να τους φτάσουμε. Επομένως, δεν είμαστε καταδικασμένοι στο ρόλο του θεατή.
Από την άλλη πλευρά, πρέπει να αναγνωρίσουμε και το ρόλο των αμερικανικών δημόσιων αρχών, που επιδοτούν μαζικά τη SpaceX. Ας μην είμαστε αφελείς, η ανάπτυξη της SpaceX βασίζεται επίσης σε μεγάλο βαθμό σε δημόσιες συμβάσεις που ανατίθενται από τη NASA, συχνά με ρυθμούς υψηλότερους από τα πρότυπα της αγοράς.
Υπάρχει ένα μείγμα λογικής της αγοράς, επιχειρηματικής ιδιοφυίας και μιας υποτιθέμενης εθνικής βιομηχανικής στρατηγικής. Σήμερα, αντιμετωπίζουμε έναν κίνδυνο αμερικανικής κυριαρχίας που μπορεί να περιορίσει την πρόσβασή μας στο διάστημα. Είναι καιρός οι Ευρωπαίοι να συμφιλιωθούν με την καινοτομία, το ρίσκο και να υλοποιήσουν φιλόδοξα σχέδια. Η Γαλλία θα φιλοξενήσει επίσης τη σύνοδο κορυφής για το διάστημα στις 9 και 10 Σεπτεμβρίου για την προώθηση ενός κοινού οράματος για την επιστήμη και την εξερεύνηση, τη ρύθμιση, την ανταγωνιστικότητα του τομέα και την άμυνα…..».
Στο σημείο αυτό, ο Γάλλος υπουργός, απαντώντας σε ρώτημα κατά πόσον στην Ε.Ε. λείπουν κρίκοι στην αλυσίδα καινοτομίας, είπε:
«….Δεν νομίζω. Κάθε μέρα, συναντώ επιχειρηματίες που ξεπερνούν τα όρια της φαντασίας: έναν κατασκευαστή δορυφορικών ντουλαπιών για τη βελτιστοποίηση ωφέλιμων φορτίων, νεοφυείς επιχειρήσεις που σχεδιάζουν καινοτόμους δορυφόρους κ.λπ.
Όχι, τα προβλήματα στο διάστημα και σε άλλους τομείς, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, προέρχονται περισσότερο από τη μετάβαση σε ευρωπαϊκή κλίμακα και χρηματοδότηση. Πρέπει να επανεξετάσουμε τις αλυσίδες αξίας που οργανώνονται επί του παρόντος από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ΕΟΔ) και να το πράξουμε σύμφωνα με την εδαφική ανατροφοδότηση, προς όφελος της δικαιοσύνης: εάν μια χώρα δώσει το 19% του προϋπολογισμού της στον ΕΟΔ, λαμβάνει το 19% των εδαφικών επιστροφών. Αντιμέτωπος με κάποιον σαν τον Έλον Μασκ που βελτιστοποιεί την αλυσίδα εφοδιασμού του, αυτό προφανώς δημιουργεί μια διαφορά ανταγωνιστικότητας….».
Από αυτά που προηγούνται γίνεται όλο και πιο ορατή η εικόνα του μέλλοντος των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Όπως πριν 500 χρόνια θαρραλέοι εξερευνητές ανακάλυπταν νέες ηπείρους και ΄ίσως εν αγνοία τους άνοιγαν νέες αγορές, έτσι σήμερα το διάστημα αποτελεί νέο πεδίο παραγωγικής δράσης. Και από την άποψη αυτή, η φιλοδοξία του Έλον Μασκ να αναπτύξει «Κέντρα δεδομένων» στο διάστημα, μόνο τυχαίο δεν είναι.
Μπορεί να δημιουργήσει νέες οικονομικές και γεωπολιτικές εξαρτήσεις με τεράστια σημασία για την πορεία των εθνικών οντοτήτων.
«…..Όσο ποτέ άλλοτε, λέει ο Μπεντζαμίν Χαντάντ, οι εξελίξεις αυτές είναι ένα από τα σημαντικότερα θέματα της συζήτησης για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο: ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός για την περίοδο 2028-2034. Το Ταμείο Ανταγωνιστικότητος πρέπει να αφιερώσει σημαντικό μερίδιο των επενδύσεων στο διάστημα. Η αρχή της ευρωπαϊκής προτίμησης – δηλαδή η διατήρηση των δημόσιων συμβάσεων και, συνεπώς, της δημόσιας χρηματοδότησης – για τους ευρωπαϊκούς φορείς πρέπει να είναι θεμελιώδης.
Όλα αυτά συμβαδίζουν με την ατζέντα μας για την ανταγωνιστικότητα: απλούστευση των κανόνων, εμβάθυνση της εσωτερικής αγοράς, ένωση κεφαλαιαγορών.
Στο επίπεδο αυτό, το Iris 2, το οποίο θα αποτελείται από μερικές εκατοντάδες δορυφόρους ανταποκρίνεται στις προκλήσεις. Θα προσφέρει ασφαλείς επικοινωνίες σε πολλαπλά επίπεδα τροχιάς για κυρίαρχους και στρατηγικούς σκοπούς. Το χρειαζόμαστε.
Η Επιτροπή επιθυμεί να αναπτύξει δορυφόρους για πρώτη φορά έως το 2029-2030 σε χαμηλή τροχιά για να δημιουργήσει ένα φαινόμενο κυματισμού και να στείλει ένα μήνυμα στη βιομηχανία. Θα επικεντρωθούμε στις ασφαλείς επικοινωνίες, οι οποίες αποτελούν μέρος του αμυντικού τομέα, προτού εξετάσουμε πιο εμπορικές λογικές.
Η Ευρώπη πρέπει να ανακτήσει την όρεξή της για Αναλήψεις κινδύνων και αναζητήσεις νέων οριζόντων. Οι καινοτομίες ήδη αποτελούν κορυφαίο συγκριτικό πλεονέκτημα για τις επιχειρήσεις».
