του Χρήστου Δόγα
Ολοι ανησυχούν για την αποχή. Συνήθως όμως κατόπιν εορτής. Οταν έχει ήδη αναδειχθεί «μεγάλος νικητής των εκλογών». Τότε μόνο αναρωτιούνται για ποιους λόγους σχεδόν το μισό εκλογικό σώμα γυρίζει την πλάτη στα κοινά και προτιμά τις παραλίες και τη δροσιά της θάλασσας.
Σύμφωνα με τη συνταγματική επιταγή, η άσκηση του εκλογικού δικαιώματος είναι υποχρεωτική. Εφόσον κάτι είναι υποχρεωτικό, η μη συμμόρφωση συνεπάγεται κυρώσεις. Ποιες είναι αυτές; Θεωρητικά, φυλάκιση από έναν μήνα μέχρι ένα έτος, στέρηση του δικαιώματος άσκησης επαγγέλματος, άδειας οδήγησης και διαβατηρίου.
Στην πράξη όμως δεν υπάρχει καμία επίπτωση. Και στην περίπτωση της αποχής, η υποχρεωτικότητα στην Ελλάδα είναι έννοια σχετική. Η ψήφος είναι ταυτόχρονα υποχρεωτική και προαιρετική. Κάτι σαν τη γάτα του Σρέντινγκερ, μπορεί να είναι ζωντανή και νεκρή την ίδια στιγμή.
Δεν υποστηρίζει κανείς ότι πρέπει να ενεργοποιηθούν ποινές που παραμένουν ανενεργές επί δεκαετίες σε όσους αρνούνται να ασκήσουν το ύψιστο πολιτικό τους δικαίωμα. Υπάρχουν άλλωστε πολλά αντεπιχειρήματα, όπως ότι η ψήφος συνιστά δικαίωμα, όχι υποχρέωση, ότι η αποχή αποτελεί πολιτική στάση, ακόμα και πράξη αντίστασης.
Υπάρχει επίσης ο ισχυρισμός – ή η δικαιολογία, διαλέγετε και παίρνετε – ότι δεν ευθύνεται ο πολίτης για την ιδιώτευσή του, αλλά οι πολιτικοί και η πολιτική, όπως την έχουν καταντήσει.
Μέχρι να βρεθούν τα αίτια και η θεραπεία της διογκούμενης αδιαφορίας προς τα κοινά, το πιο πιθανό είναι ότι η αποχή είτε θα διατηρείται στα ίδια υψηλά επίπεδα είτε θα αυξηθεί κι άλλο, υπονομεύοντας την αντιπροσωπευτική δημοκρατία.
Εάν υπάρχει όντως η πρόθεση να ενισχυθεί η συμμετοχή, μια πρόταση θα ήταν να υιοθετηθούν πολιτικές ενθάρρυνσης. Να δοθούν κίνητρα συμμετοχής, όχι για να μεταπειστούν όσοι απέχουν συνειδητά επικαλούμενοι ιδεολογικούς λόγους, αλλά για να κινητοποιηθούν όσοι έχουν την πρόθεση να ψηφίσουν αλλά τελικά δεν σηκώνονται από τον καναπέ λόγω αδράνειας και αδιαφορίας. Το επιχειρούν ήδη άλλες χώρες που αντιμετωπίζουν το ίδιο φαινόμενο, το οποίο φυσικά δεν αποτελεί ελληνική ιδιαιτερότητα.
Στη Γαλλία, για παράδειγμα, η κυβέρνηση επιστράτευσε δημοφιλείς ψηφιακές πλατφόρμες, προκειμένου να προτρέψει τους πολίτες να συμμετάσχουν στις εκλογές. Είναι βέβαιο ότι θα βρεθούν πολύ πιο ενδιαφέρουσες και αποτελεσματικές ιδέες, εφόσον το θέμα τεθεί σοβαρά σε δημόσιο διάλογο, προτού στηθούν οι κάλπες.
