του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου
Οι απανταχού της γης πιστοί της κρατικής θεότητας, παρά τους υγειο-νομικούς κινδύνους πανηγυρίζουν. «Κόψτε χρήμα», λέει ο ένας. «Κρατικοποιείστε τα όλα», τονίζει ο άλλος. «Γκρεμίστε την οικονομική ορθοδοξία», φωνάζει ο τρίτος και «κάψτε τον νεοφιλελευθερισμό», ουρλιάζει ο τέταρτος. Είναι πέραν πάσης αμφιβολίας ότι κάποιοι προετοιμάζουν το ιδεολογικό κλίμα της «μετά κορωνοϊό» εποχής. Μια εποχή που χωρίς καμιάν απολύτως αμφιβολία, θα είναι αυτή του κρατισμού του 21ου αιώνα.
Το άμεσο όμως ερώτημα που προβάλλει, ασχέτως της ιδεολογικο-πολιτικής τοποθετήσεως του ερωτώντος, είναι αυτό της βάσης, των θεμελίων δηλαδή, πάνω στα οποία θα στηριχθεί ο κρατισμός αυτός. Ποια θα είναι αυτά, αν για παράδειγμα, όλα τα κράτη του πλανήτη αρχίσουν να κόβουν αφειδώς χρήμα, πράγμα πολύ πιθανόν;
Το συνολικό παγκόσμιο χρέος, δεν απέχει πολύ από τα 300 τρισεκατομμύρια δολάρια και όπως επισημαίνει ο σοσιαλιστής Γάλλος οικονομολόγος Ζακ Ατταλί, ήδη το γεγονός αυτό απειλεί τον πλανήτη με χρηματοοικονομική πανδημία. Το πολύ απλοϊκό ερώτημά μας, λοιπόν, είναι το ακόλουθο: Αν μπροστά σε μια παγκόσμια οικονομική ύφεση της τάξης του 15% και πάνω οι κεντρικές τράπεζες τυπώσουν 40 με 50 τρις δολάρια χωρίς παραγωγικό ισοδύναμο, τι θα συμβεί; Αν κλείσουν παγκοσμίως 6 εκατομμύρια μικρομεσαίες επιχειρήσεις και βρεθούν στο δρόμο ταυτόχρονα 20 εκατομμύρια άνεργοι και ελεύθεροι επαγγελματίες, τι είδους «προστασία» θα δεχθούν και με ποιόν τρόπο; Έχουν καταλάβει ορισμένοι ότι η παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα βρίσκεται 80% κάτω;
Πόσοι άραγε καταλαβαίνουν ότι η ξαφνική κρίση που προκλήθηκε από τον κορωνοϊό καταστρέφει ταυτοχρόνως προσφορά και ζήτηση. Άγνωστον δε για πόσο καιρό και αυτό είναι το σοβαρότερο πρόβλημα. Παρόμοιο σοκ είναι ασυνήθιστο για τις προηγμένες οικονομίες, οι οποίες έχουν προωθημένα κράτη προνοίας και δεν θα αντιμετωπίσουν μόνον τεχνικά νομισματικά προβλήματα αλλά και ψυχολογικά. Οι διάφοροι κρατολάτρες θα πρέπει να αντιληφθούν ότι ο κορωνοϊός δεν πλήττει τόσο την ελεύθερη οικονομία per se, όσο το κοινωνικό κράτος «πατερούλη».
Οι πανηγυρίζοντες για το κλείσιμο των συνόρων δεν καταλαβαίνουν ότι με τον τρόπον αυτόν η ζήτηση δέχεται νέο πλήγμα με αποτέλεσμα να έχουμε το φαινόμενο που οι οικονομολόγοι αποκαλούν «επίπτωση του αρνητικού πολλαπλασιαστή»;
Δεν καταλαβαίνουν ακόμη οι διάφοροι «απομονωτιστές» ότι οι σύγχρονες οικονομίες και οι κυβερνήσεις που τις κινούν έχουν ήδη οικοδομηθεί πάνω στην ολοκλήρωση και τη διασύνδεση. Αν η τηλεργασία επιτρέπει σε εκατομμύρια ανθρώπους να μη χάσουν τις δουλειές τους λόγω μιας πανδημίας, ακριβώς σ΄αυτό το νέο μοντέλο οφείλεται. Οι επιχαίροντες, λοιπόν, για την αποπαγκοσμιοποίηση, ουσιαστικά επιθυμούν την εθνική και τοπική οικονομική καθίζηση. Και αυτή η τελευταία είναι ήδη μπροστά στην πόρτα μας. Πρόκειται δε για μια καθίζηση που είναι αμείλικτη και ολοκληρωτικού χαρακτήρα.
Το τεράστιο, λοιπόν, πρόβλημα δεν είναι το ποιος θα έχει το πρώτο χέρι στην αγορά, αλλά το αν θα υπάρχει και υπό ποιους όρους αυτή η τόσο μισητή για ορισμένους αγορά. Ένα δεύτερο κρίσιμο θέμα είναι αυτό της διεθνούς συνεννόησης για το βουνό του χρέους πάνω στο οποίο κάθονται όλες οι κυβερνήσεις του κόσμου. Στην ήδη υπερφούσκα που υπάρχει, θα προστεθεί εκ των πραγμάτων νέο χρήμα, που αυτή τη φορά θα έχει συγκεκριμένο στόχο: την επούλωση τραυμάτων στους τομείς της υγείας και της κοινωνικής προστασίας. Άρα θα είναι παθητικό και όχι ενεργητικό χρήμα. Δεν θα θερμάνει συνεπώς την οικονομία. Ούτε θα τονώσει την παραγωγική της βάση. Θα ευνοήσει κάποιους τομείς, αλλά θα διαλύσει άλλους. Θα φέρει δε στο προσκήνιο και οξύτατα νομισματικά προβλήματα.
Υπό παρόμοιες συνθήκες, οι χώρες που αντιμετωπίζουν τον κορωνοϊό, θα πρέπει από τώρα να βρουν ένα κοινό πεδίο νομισματικής συνεννόησης για την περίοδο μετά την κρίση. Αυτό είναι απαραίτητο, παρά τις επείγουσες προτεραιότητες. Μια τέτοια συνεννόηση θα αποτελούσε μήνυμα και προς τους κερδοσκόπους, να μην περιμένουν μελλοντικά πάρτυ γιατί πολύ απλά δεν θα υπάρξουν. Ας σημειωθεί επίσης ότι είναι ευτυχές το γεγονός της συμμετοχής της Ελλάδας στη ευρωζώνη. Ας το έχουν υπόψη τους κάποιοι βαρύγδουποι λαϊκιστές.
Παράλληλα όμως με τις νομισματικές πρωτοβουλίες, ειδικό βάρος θα πρέπει να ριχτεί στο θέμα της ανοσίας στη νόσο Covid-19. Ο κόσμος δεν θα αποβάλλει το φόβο της ασθένειας αν δεν έχει ξεκάθαρες διαβεβαιώσεις για το μέλλον της υγείας του. Αυτές οι διαβεβαιώσεις θα πρέπει να είναι μαζικές και πειστικές. Οι καταναλωτές όταν αποφασίζουν να αγοράσουν τρόφιμα ή να πάνε ταξίδι, δεν σπεύδουν να πληροφορηθούν σε ποιό επίπεδο βρίσκονται τα επιτόκια της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Η ψυχολογία συνεπώς θα είναι σοβαρό διακύβευμα. Γι’ αυτό και η μετά την υγειονομική κρίση εποχή δεν θα οδηγήσει σε αυτόματη ανάπτυξη. Ούτε όμως και όλοι οι πληθυσμοί θα έχουν ανοσία. Ο κορονοιός ήλθε για να μείνει και το μεγάλο πρόβλημα είναι η προστασία από αυτόν. Απάντηση όμως στην πρόκληση αυτή μόνον μια υγειονομική παγκοσμιοποίηση θα μπορέσει να δώσει. Το ίδιο ισχύει και για την αντιμετώπιση του παγκόσμιου χρέους.
Ο κόσμος αλλάζει, λοιπόν. Και από την άποψη αυτή, η υπερφούσκα του χρέους, αντί να σκάσει θα μπορούσε να γίνει εργαλείο μιας διεθνούς οικονομικής επανεκκίνησης. Αν κάποιοι αντλήσουν τα απαραίτητα διδάγματα από την υγειονομική λαίλαπα που ΟΛΟΥΣ μας πλήττει.
