Edition: International | Greek
MENU

Αρχική » Ευρώπη

Η πανδημία μπορεί να ενώσει την Ευρώπη

Η Ευρωπαϊκή Ένωση συνειδητοποίησε σχετικά σύντομα ότι μόνο με αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών μελών της μπορεί να αντιμετωπίσει την υγειονομική κρίση

Από: EBR - Δημοσίευση: Τετάρτη, 30 Δεκεμβρίου 2020

«Τα διαφορετικά εθνικά συμφέροντα και ο ανταγωνισμός μεταξύ των μεγάλων χωρών της Ένωση φαίνεται να κυριαρχούν έναντι της κοινότητας των συμφερόντων, κυρίως μπροστά στην κινεζική επέλαση, αλλά και της πρόκλησης περιφερειακών δυνάμεων, όπως είναι η Τουρκία.»
«Τα διαφορετικά εθνικά συμφέροντα και ο ανταγωνισμός μεταξύ των μεγάλων χωρών της Ένωση φαίνεται να κυριαρχούν έναντι της κοινότητας των συμφερόντων, κυρίως μπροστά στην κινεζική επέλαση, αλλά και της πρόκλησης περιφερειακών δυνάμεων, όπως είναι η Τουρκία.»

του Ναπολέοντος Μαραβέγια*

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αφού ξεπέρασε την οικονομική κρίση, άντεξε ενωμένη την αποχώρηση της Βρετανίας, περιόρισε την άνοδο του εθνολαϊκισμού στις εκλογές του 2019 και συγκράτησε τις προσφυγικές ροές, ήρθε αντιμέτωπη με τον κορωνοϊο από τις αρχές του 2020. Μέσα στα εντεινόμενα προβλήματα της υπογεννητικότητας, της τεχνολογικής υστέρησης σε σχέση με τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία και του εμπορικού ανταγωνισμού κυρίως από την Κίνα, ήρθε να προστεθεί και η πανδημία.

Αρχικά αμήχανη φάνηκε να αντιμετωπίζει την πανδημία με κατακερματισμένο σε εθνικές πολιτικές τρόπο. Το φαινόμενο της υγειονομικής απειλής εμφανίστηκε σχεδόν σε όλες τις χώρες μέλη με παρόμοια ένταση, όμως ορισμένες από αυτές- κυρίως στον ευρωπαϊκό νότο, φάνηκε να πλήττονται με ιδιαίτερη οξύτητα λόγω της μεγάλης σημασίας του τουρισμού. Έτσι η Ιταλία, η Ισπανία η Ελλάδα, αλλά και η Γαλλία βρίσκονται στο "μάτι" του υγειονομικού κυκλώνα με τεράστιες συνέπειες, τόσο για τις ανθρώπινες ζωές, όσο και για την οικονομία τους. Πράγματι, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση αναμένεται να υποστεί ως σύνολο μείωση του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της το 2020 κατά 8- 9% περίπου, στις χώρες του ευρωπαϊκού νότου η ύφεση θα φτάσει στο 10- 11 τοις εκατό. Καθώς αυτές οι χώρες έχουν υψηλό δημόσιο και ιδιωτικό χρέος, είναι προφανές ότι η οικονομική δυσπραγία είναι κατά πολύ μεγαλύτερη, επειδή είναι περιορισμένα τα περιθώρια στήριξης της οικονομίας τους.

Όμως, σχετικά σύντομα η Ευρωπαϊκή Ένωση συνειδητοποίησε ότι μόνο με αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών μελών της μπορεί να αντιμετωπίσει την οικονομική κρίση. Πρώτη η Ευρωπαϊκή κεντρική τράπεζα διεύρυνε την ποσοτική χαλάρωση, αγοράζοντας ομόλογα ακόμη και από υπερχρεωμένες χώρες-μέλη, όπως η Ελλάδα, με αποτέλεσμα το κόστος του δανεισμού από τις διεθνείς αγορές να πέσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Έτσι προσφέρεται νομισματικό οξυγόνο στις χώρες αυτές, καθώς το πρόγραμμα χαλάρωσης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας έχει ξεπεράσει το ένα τρισεκατομμύριο ευρώ. Το δεύτερο βήμα έγινε με την αναστολή του δημοσιονομικού συμφώνου, το οποίο επέβαλε τη δημοσιονομική ισορροπία σε όλες τις χώρες, ενώ στις υπερχρεωμένες- όπως η Ελλάδα, απαιτούσε και πρωτογενή πλεονάσματα. Τώρα οι χώρες μέλη μπορούν πλέον χωρίς συνέπειες να ξεπεράσουν τους δημοσιονομικούς περιορισμούς και ήδη στη χώρα μας το πρωτογενές πλεόνασμα 3,5% ΑΕΠ έχει γίνει δημοσιονομικό έλλειμμα 7% ΑΕΠ περίπου.

Το τρίτο και πιο αποφασιστικό βήμα της ευρωπαϊκής Ένωσης ήρθε αργότερα μέσα στο καλοκαίρι του 2020. Όχι μόνο ξεπεράστηκαν οι δυστοκίες ως προς το ύψος του επταετούς κοινοτικού προϋπολογισμού, αλλά αποφασίστηκε να δημιουργηθεί το αποκαλούμενο ταμείο ανάκαμψης, το οποίο προικοδοτήθηκε με 750 δισεκατομμύρια ευρώ για τα επόμενα τέσσερα χρόνια. Έτσι μαζί με τους πόρους του επταετούς προϋπολογισμού, η χρηματοδότηση των ευρωπαϊκών οικονομιών φθάνει τα 1,8 τρισεκατομμύρια ευρώ.

Πέρα όμως από το ύψος των πόρων, η Ευρωπαϊκή Ένωση προχώρησε σε τολμηρές αποφάσεις που δημιουργούν μία νέα προοπτική για την οικονομική ενοποίηση της Ευρώπης. Για πρώτη φορά με προτροπή της Γαλλίας και με συμφωνία της Γερμανίας, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρόκειται να δανειστεί από κοινού και όχι κάθε μία χώρα-μέλος χωριστά. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα βήμα προς την αμοιβαιοποίηση του χρέους, ένα είδος ευρωομολόγου πράγμα που στο παρελθόν προκαλούσε αλλεργία στη Γερμανία. Η δεύτερη μεγάλη απόφαση ήταν η έμπρακτη αλληλεγγύη προς τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες του νότου (Ισπανία, Ιταλία, Ελλάδα, Πορτογαλία, Κύπρος, Μάλτα), καθώς από Ταμείο Ανάκαμψης επωφελούνται κατά 50% περίπου, ενώ αντιπροσωπεύουν μόνο το 25% του συνολικού ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τη χώρα μας να είναι ιδιαίτερα ευνοημένη (32 δισεκατομμύρια).

Η τρίτη, ακόμα σπουδαιότερη απόφαση, είναι ότι η αποπληρωμή των ποσών αυτών θα γίνει με πανευρωπαϊκούς φόρους οι οποίοι θα συλλέγονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αυτό αποτελεί ένα πρώτο βήμα για δημοσιονομική Ένωση, και όχι όπως συμβαίνει τώρα για συντονισμό των δημοσιονομικών πολιτικών. Η δημοσιονομική ένωση είναι το απαραίτητο συμπλήρωμα της νομισματικής ένωσης, που όπως μέχρι σήμερα αποτελούσε βασικό στοιχείο της κρατικής υπόστασης κάθε χώρας-μέλους, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ όπου η δημοσιονομική ένωση των πολιτειών έχει πραγματοποιηθεί από πολλές δεκαετίες.

Οι δυσκολίες οριστικοποίησης των βημάτων αυτών είναι προφανώς πολλές, με τελευταία την άρνηση της Ουγγαρίας και της Πολωνίας να συνδεθεί η εκταμίευση των πόρων με την εφαρμογή των κανόνων του κράτους δικαίου στις χώρες αυτές, η οποία τελικά ξεπεράστηκε. Οι εξελίξεις αυτές σε μεγάλο βαθμό οφείλονται στη συνειδητοποίηση ότι όλες οι Ευρωπαϊκές χώρες βρίσκονται στο "έλεος" του κορωνοϊού με τον ίδιο τρόπο, ότι έχουν δηλαδή "κοινή μοίρα" μπροστά σε μία θανάσιμη απειλή. Η πρόοδος αυτή δεν φαίνεται να είναι συγκυριακή, μπορεί να έχει συνέχεια όταν περάσει ή πανδημία.

Το μέγα ερώτημα είναι αν πρέπει να υπάρξει κάποια άλλη μεγάλη κρίση που θα οδηγήσει και σε κοινή εξωτερική πολιτική και κοινή άμυνα. Είναι γεγονός ότι κάποια δειλά βήματα με γαλλική προτροπή έχουν γίνει και προς την κατεύθυνση αυτή, λόγω της τουρκικής απειλής στην Ανατολική Μεσόγειο και των επεκτατικών βλέψεών της σε χώρες-μέλη της Ένωσης, όπως η Ελλάδα και η Κύπρος. Ωστόσο, στο ζήτημα αυτό η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε μεγάλη απόσταση από ό,τι έχει γίνει στην οικονομική ενοποίηση. Τα διαφορετικά εθνικά συμφέροντα και ο ανταγωνισμός μεταξύ των μεγάλων χωρών της Ένωση φαίνεται να κυριαρχούν έναντι της κοινότητας των συμφερόντων, κυρίως μπροστά στην κινεζική επέλαση, αλλά και της πρόκλησης περιφερειακών δυνάμεων, όπως είναι η Τουρκία. Η αμερικανική "ομπρέλα" προστασίας από τους εξωτερικούς κινδύνους δεν είναι αρκετή για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ιδίως μετά την αποχώρηση της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση η κοινή εξωτερική πολιτική και η κοινή άμυνα θα μπορούσε να είναι το επόμενο μεγάλο βήμα, μετά τις πρόσφατες τολμηρές αποφάσεις που προάγουν την οικονομική ενοποίηση.

*καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής Οικονομίας, πρώην υπουργός, Ερευνητικό Κέντρο Οικονομικής Πολιτικής, Διακυβέρνησης και Ανάπτυξης ΕΚΠΑ

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Γνώμη

H τέχνη του εφικτού στη χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας

Από: EBR

Οι δραματικές όσο και θεαματικές αλλαγές που βιώσαμε τον τελευταίο χρόνο, τόσο στον τομέα της υγείας όσο και της οικονομίας, έχουν- αποδεδειγμένα πια- αλλάξει τον τρόπο, τις μεθόδους- με τη συμβολή της τεχνολογίας, και τους στόχους διοικήσεις όλων των επιχειρήσεων και χρηματοπιστωτικών οργανισμών

Ηλεκτρονική Έκδοση Τρέχοντος Τεύχους: 04/2020 2020

Περιοδικό

Τρέχον Τεύχος

04/2020 2020

Δείτε τα παλαιά τεύχη
Συνδρομή
Διαφημιστείτε
Ηλεκτρονική Έκδοση

Ευρώπη

Το «Green Deal» μπορεί να επιφέρει ελλείψεις σε τρόφιμα;

Το «Green Deal» μπορεί να επιφέρει ελλείψεις σε τρόφιμα;

Τα σχέδια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για πράσινη και αειφόρο ανάπτυξη δέχονται όλο και περισσότερο κριτική εντός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, με την ανησυχία ότι το «Green Deal» θα προκαλέσει έλλειψη τροφίμων στην Ε.Ε.

Οικονομία

Αξία και νόμισμα στην εποχή του ψηφιακού νέφους και δικλείδες ασφαλείας στο καθεστώς αντι-αξίας

Αξία και νόμισμα στην εποχή του ψηφιακού νέφους και δικλείδες ασφαλείας στο καθεστώς αντι-αξίας

Συντελείται μια ριζική μετατόπιση του Πραγματικού. Αρχίζει και διακτινίζεται μακριά η Εργασία, το Χρήμα, η Αξία

EURACTIV.com - Feeds

All contents © Copyright EMG Strategic Consulting Ltd. 1997-2021. All Rights Reserved   |   Αρχική Σελίδα  |   Disclaimer  |   Website by Theratron