του Νίκου Παπανδρέου*
Χειμαρρώδης, αυθόρμητος, πολιτικός, βυζαντινολόγος, συνθέτης κλασικής μουσικής, μελοποιός, λαϊκός ήρωας, στιχουργός, συγγραφέας δεκάδων βιβλίων και δοκιμίων, artiste engage, πατέρας, σύζυγος, ήταν και γεννημένος αφηγητής. Μπορούσε σε μια μεγάλη αναπνοή να εξιστορεί με τις ώρες και τον ακούγαμε με την ένταση και απορρόφηση με την οποία βλέπουμε ένα θρίλερ.
Είχε τη σπάνια ικανότητα να δημιουργεί μελωδίες από το «πουθενά», με κορυφαίο παράδειγμα τον Ζορμπά που το έφτιαξε σχεδόν από τύχη και την τελευταία στιγμή μετά από τηλέφωνο του σκηνοθέτη Κακογιάννη.
Δεν θα μείνω στη μουσική του – που άλλωστε ο κάθε αναγνώστης γνωρίζει και έχει και τα φαβορί του ή της. Κορυφαίο του γραπτό έργο είναι η δίτομη αυτοβιογραφία «Οι δρόμοι του Αρχάγγελου» που εμπεριέχει μια τρέλα που ξαφνιάζει και ικανοποιεί. Η ελεύθερη και σχεδόν πρωτόγονη και τίμια ροή της αφήγησης συγκλονίζει. Η πλοκή όπως η ίδια του η ζωή, είναι Χολιγουντιανή. Οι περιπέτειές του καθιστούν το έργο αυτό ως ένα must read για τον Εικοστό Αιώνα.
Δεν έχεις παρά να ανοίξεις μια σελίδα για να βρεις τον Μίκη να αναλύει με χιούμορ και αιχμηρή διεισδυτικότητα δύσκολες προσωπικές καταστάσεις. Στη Μακρόνησο το 1949, ενώ ταλαιπωρείται από τους φύλακες, γράφει την πρώτη του κλασική σύνθεση (χάθηκε). Εκεί που πονάει, γελάει, εκεί που φαίνεται να ακολουθεί την κομματική γραμμή, σαν άτακτος μαθητής, φεύγει, φωνάζοντας AEΕΕΡΑΑ!
Παράδειγμα: Παρά το γεγονός της «αριστεροσύνης» των συγκρατουμένων του στη Μακρόνησο, και παρά τον ιδεολογικό τους πουριτανισμό, μας περιγράφει το πώς δεν δίσταζαν να τραγουδάνε το λαϊκό τραγούδι, και δη τα χασικλίδικα.
«Είναι οπωσδήποτε σχιζοφρενικό να τραγουδάς για τη μαστούρα μέσα στα ηρωικό συρματοπλέγματα. Και μετά να παίρνεις μέρος στα σουπερπαράνομα κομματικά αχτίφ, όπως γινόταν η ανάλυση της διεθνούς και ντόπιας πολιτικής κατάστασης.
Παγκόσμιοι ήρωες γειτνίαζαν μέσα στο κεφάλι σου με τους ναργιλέδες και το χασίσι». Δεν φανατιζόταν και δεν ήταν «ιδεολόγος» αλλά ένας αυθόρμητος δημιουργός με τάση αναρχίας. Ιδανικός παρατηρητής της ανθρώπινης κατάστασης ο Μίκης μας.
Δεν είναι τυχαία η αναφορά μου στα τραγούδια του «λούμπεν» γιατί ο ίδιος θα ανατρέψει για πάντα αυτά τα δεδομένα. «Πολλά από τα ομορφότερα τραγούδια είναι αφιερωμένα στους χασικλήδες», μας λέει. Τα δικά του τραγούδια όμως άνοιξαν σ’ εμάς όλους ένα νέο μουσικό σύμπαν – λαϊκές μελωδίες Χωρίς το στοιχείο αυτό. Λύτρωσε τη λαϊκή ομορφιά από τα δεσμά του λούμπεν. Σκεφτείτε το: ένας άνθρωπος μόνος του, με όπλα το φως και τη μελωδία άλλαξε την κοινωνία της Ελλάδας.
Αυτοσαρκαζόταν σαν ενήλικος και παραπονιόταν σαν έφηβος. Η οποιαδήποτε πολιτική αντιπαράθεση του έδινε ζωή, είτε σε μια παρέα με κρασί, είτε στον δρόμο με την αστυνομία να τον κυνηγάει και οι σύντροφοι να στροβιλίζουν γύρω του.
Ως μαέστρος μετέδιδε απίστευτη ενέργεια, ειδικά όταν άνοιγε τις χερούκλες του. Τότε γινόταν εκείνο που ονειρευόταν:
Ο αδιαμφισβήτητος αρχηγός.
Ο καθοδηγητής της μελωδίας.
Ο άκρος επιβλητικός Μίκης.
Αμήν.
*οικονομολόγος, συγγραφέας
