του Σπύρου Μπλαβούκου*
H λαίλαπα των πυρκαγιών στην Ελλάδα και τον ευρωπαϊκό Νότο και οι καταστροφικές πλημμύρες που βίωσε μεγάλο μέρος της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης νωρίτερα το καλοκαίρι αποδεικνύουν περίτρανα την αδυναμία μεμονωμένων κρατών να διαχειριστούν περιβαλλοντικές κρίσεις τέτοιου μεγέθους, όσο εύρωστα οικονομικά και οργανωμένα διοικητικά και να είναι. Προφανώς, σε βάθος χρόνου, μόνο ο ανασχεδιασμός του παγκόσμιου συστήματος περιβαλλοντικής διακυβέρνησης μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση του φαινομένου της κλιματικής αλλαγής και των συνεπειών της. Ωστόσο, στο μεσοδιάστημα, τι μπορεί να γίνει για την καλύτερη διαχείριση τέτοιων κρίσεων και τον περιορισμό των αρνητικών τους συνεπειών;
Πέραν των ιδιαίτερων καιρικών φαινομένων και του πρωτοφανούς και παρατεταμένου κύματος καύσωνα, το βασικό πρόβλημα στη χώρα μας εντοπίζεται διαχρονικά στην περιορισμένη διαθεσιμότητα εθνικών πόρων πυρόσβεσης. Τα εναέρια μέσα, ακόμα και σε μια χρονιά που έχουν ενισχυθεί σημαντικά, συμβάλλουν αλλά δεν αποτελούν πανάκεια. Το εκπαιδευμένο ανθρώπινο δυναμικό κάνει υπεράνθρωπες προσπάθειες ξεπερνώντας τα όριά του, αλλά και πάλι οι πυρκαγιές βρίσκονται εκτός ελέγχου σε διάφορα σημεία της πατρίδας μας. Σίγουρα, η ενίσχυση των εθνικών δυνάμεων είναι εκ των ων ουκ άνευ και πρέπει να δρομολογηθεί με συστηματικό τρόπο. Μέσα στο πλαίσιο αυτό εξαίρεται ιδιαίτερα η συνδρομή πολλών Χωρών μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας. Ο Μηχανισμός αυτός, που λειτουργεί από το 2001 στη βάση εθελοντικών συνεισφορών κρατών εντός και εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενεργοποιείται έπειτα από αίτημα ενός κράτους για παροχή βοήθειας. Ωστόσο, η λειτουργία του στηρίζεται καθαρά στην αίσθηση αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών και δεν υπάρχει καμία δέσμευση ή υποχρεωτικότητα στη συμμετοχή σε αυτόν. Έτσι, αν και είναι σίγουρα επιβonθητικός, με πάνω από τετρακόσιες παρεμβάσεις σε όλο τον κόσμο, λειτουργεί επικουρικά στις εθνικές μονάδες και δεν μπορεί ακόμα να αποτελέσει κομβικό σημείο αναφοράς στην αντιμετώπιση μεγάλων κρίσεων, κυρίως γιατί δεν διαθέτει ιδία μέσα αλλά στηρίζεται στις συνεισφορές των πρόθυμων κρατών. Η ουσιαστική αναβάθμιση του Μηχανισμού με τη δημιουργία ενός νέου πλαισίου συνεργασίας σε θέματα πολιτικής προστασίας (RescEU) έχει ξεκινήσει εδώ και μερικά χρόνια. Η καινοτομία έγκειται στη δημιουργία μιας κοινής δεξαμενής ευρωπαϊκών πόρων που θα είναι διαθέσιμη στα κράτη ανά περίπτωση. Έπειτα από αρκετές διαβουλεύσεις, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν, την άνοιξη του 2021, σε συμφωνία για την ουσιαστική αύξηση της χρηματοδότησης του Μηχανισμού, που θα επιτρέψει τη δημιουργία της κοινής αυτής δεξαμενής πόρων και την κάλυψη του επιπλέον κόστους λειτουργίας τους.
Η Ελλάδα οφείλει να υποστηρίξει με θέρμη το εγχείρημα αυτό, όπως το έχει πράξει και στο παρελθόν, και να διεκδικήσει συστηματικά, όταν έρθει η ώρα, την έδρα ενός εκ των περιφερειακών κέντρων στάθμευσης των μέσων του Μηχανισμού. Πέραν των προφανών ωφελειών σε επίπεδο πολλαπλασιασμού της αποτελεσματικότητας των εθνικών δυνάμεων πολιτικής προστασίας, παράπλευρα οφέλη μπορεί να προκύψουν σε επίπεδο εμπέδωσης του αισθήματος ασφάλειας των ευρωπαίων πολιτών αλλά και καλλιέργειας της αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ και των υπόλοιπων κρατών που συμμετέχουν στον Μηχανισμό.
*αναπληρωτής καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Αριάν Κοντέλλη, ΕΛΙΑΜΕΠ
