Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

της Βιβιάν Ρέντινγκ *

Όλο και περισσότερο, η αποτελεσματική απονομή δικαιοσύνης, κυρίως στο επίπεδο του χρόνου, μπορεί να γίνει σημαντικό αναπτυξιακό εργαλείο σε μια Ευρώπη που πρέπει να ξαναβρεί ισχυρούς αναπτυξιακούς ρυθμούς. Οι δε τελευταίοι φυσικόν είναι να συνδέονται και με τη θεσμική της αρχιτεκτονική. Συνεπώς, στις σημερινές συνθήκες ταχύτατων μεταβολών αλλά και παγκόσμιων μετασχηματισμών, ένα γρήγορα και αξιόπιστο σύστημα απονομής δικαιοσύνης βοηθά όλους τους πολίτες και τον επιχειρηματικό κόσμο στο σύνολό του να βρουν, μεταξύ άλλων, και τους βηματισμούς που είναι απαραίτητοι στις προσπάθειές τους. Αυτό είναι εξόχως ζωτικό για χώρες, όπως η Ελλάδα για παράδειγμα, που έχουν ανάγκη να μπουν εκ νέου σε αναπτυξιακή τροχιά.

Σπεύδω στο επίπεδο αυτό να υπογραμμίσω ότι δεν χρειάζεται να επανεφεύρουμε τον τροχό για να βελτιώσουμε την αποτελεσματικότητα των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης και να τονώσουμε την ανάπτυξη.

Οι λύσεις μπορεί να είναι απλές και χαμηλού κόστους. Η Οδηγία της ΕΕ για την διαμεσολάβηση –η οποία άρχισε να ισχύει από τον Μάϊο του 2011– είναι ενδεικτικό παράδειγμα. Η διαμεσολάβηση δίνει στους πολίτες και στις επιχειρήσεις την δυνατότητα εξωδικαστικής επίλυσης των διαφορών τους. Έτσι, εξοικονομούν και χρόνο και χρήμα. Η διαμεσολάβηση μπορεί να λύσει προβλήματα μεταξύ επιχειρήσεων, μεταξύ εργοδότη και εργαζομένου, μεταξύ σπιτονοικοκύρη και ενοικιαστή. Τους βοηθά με αυτόν τον τρόπο να διατηρήσουν ή και να ενδυναμώσουν την σχέση τους με εποικοδομητικό τρόπο –κάτι που δεν μπορεί πάντα να επιτευχθεί μέσω δικαστηρίων.

Ταυτόχρονα, μία συμφωνία που έχει επιτευχθεί μέσω διαμεσολάβησης είναι δεσμευτική και μπορεί να καταστεί εκτελεστή.

Επιπλέον, η διαμεσολάβηση είναι και ένας αποτελεσματικότερος τρόπος επίλυσης των διαφορών, διότι με αυτήν είναι πιο πιθανό να αποφευχθούν μελλοντικές διαφορές ενώπιον της Δικαιοσύνης, οι οποίες επιβαρύνουν περαιτέρω τους φορολογουμένους. Η σωστή λειτουργία του συστήματος διαμεσολάβησης μπορεί να μειώσει τον φόρτο εργασίας των δικαστηρίων, επιτρέποντας στους δικαστές να επικεντρωθούν σε πιο πολύπλοκες περιπτώσεις.

Η διαμεσολάβηση αποτελεί, συνεπώς, λύση για τα συστήματα απονομής δικαιοσύνης στην ΕΕ με την οποία εξοικονομείται χρόνος και χρήμα. Μπορεί δε να βοηθήσει ουσιαστικά τα κράτη μέλη που λαμβάνουν μέρος σε προγράμματα οικονομικής προσαρμογής. Γι αυτό, ο εκσυγχρονισμός της Δικαιοσύνης αποτελεί βασικό μέρος των πολιτικών διαρθρωτικής μεταρρύθμισης των προγραμμάτων οικονομικής προσαρμογής για την Ελλάδα και την Πορτογαλία. Το ελληνικό πρόγραμμα, λόγου χάρη, προβλέπει ειδικά μέτρα για την βελτίωση της εναλλακτικής επίλυσης διαφορών. Η σημαντική εξοικονόμηση πόρων για τους ιδιώτες και τις επιχειρήσεις που συνεπάγεται η διαμεσολάβηση, την καθιστά ιδιαίτερα ελκυστική. Ένα αποτελεσματικό, γρήγορο και δίκαιο σύστημα απονομής δικαιοσύνης μπορεί να μεγιστοποιήσει την ευημερία των πολιτών, να συμβάλει στην δημοσιονομική εξυγίανση και να θέσει τα θεμέλια για την ανάπτυξη μέσω ενός ευνοϊκού για τις επενδύσεις περιβάλλοντος.

Η Ελλάδα ενσωμάτωσε στο εθνικό δίκαιο την Οδηγία για την διαμεσολάβηση τον Δεκέμβριο του 2010. Όμως, η διαμεσολάβηση θα αποφέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα μόνον εάν οι πολίτες και οι επιχειρήσεις προσφεύγουν σε αυτήν. Για να συμβεί αυτό, πρέπει το κοινό να γνωρίζει ότι υπάρχει αυτός ο τρόπος επίλυσης των διαφορών, καθώς και τα πλεονεκτήματά του. Οι δραστηριότητες ευαισθητοποίησης, σε συνδυασμό με κίνητρα για την προσφυγή στην διαμεσολάβηση, θα ήταν ένα ουσιώδες βήμα προς την κατεύθυνση αυτή.

Η Ελλάδα και η Πορτογαλία έχουν δεσμευθεί να εκσυγχρονίσουν τα συστήματα απονομής δικαιοσύνης τους. Κάτι τέτοιο αποτελεί μέρος των αντίστοιχων προγραμμάτων οικονομικής προσαρμογής. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι έτοιμη να βοηθήσει, αλλά την κύρια ευθύνη για τις μεταρρυθμίσεις έχουν οι ίδιες οι χώρες. Η Επιτροπή συμβάλλει στις προσπάθειες μεταρρύθμισης με συγκεκριμένες δράσεις και εμπειρία: ο εκσυγχρονισμός του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας με στόχο απλουστευμένους και αποτελεσματικότερους κανόνες, η εκδίκαση εκκρεμουσών υποθέσεων, η εισαγωγή εφαρμογών ηλεκτρονικής δικαιοσύνης, η συλλογή στατιστικών στοιχείων της Δικαιοσύνης και η κατάρτιση του προσωπικού της Δικαιοσύνης είναι παραδείγματα πρωτοβουλιών στις οποίες προσφέρουμε συνδρομή, πέρα από την τεχνική βοήθεια που παρέχουμε για την σύνταξη νομοθεσίας.

Ωστόσο, η προώθηση της διαμεσολάβησης είναι μία μόνον από τις προσπάθειες που καταβάλλονται ώστε να ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα του συστήματος απονομής δικαιοσύνης. Ακριβώς όπως βοηθά τις επιχειρήσεις και τους πολίτες ένα σύστημα διαμεσολάβησης με εύρυθμη λειτουργία, έτσι βοηθά και μία σύγχρονη και αποτελεσματική νομοθεσία περί αφερεγγυότητας, ιδιαίτερα σε περιόδους οικονομικής δυσπραγίας.

Πολλοί Ευρωπαίοι αναρωτιούνται –δικαίως– αν η νέα νομοθεσία θα επιταχύνει την οικονομική ανάκαμψη. Η απάντηση είναι ναι. Η βελτιωμένη νομοθεσία θα συμβάλει στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών, θα αυξήσει την εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων και θα τονώσει την ανάπτυξη και την απασχόληση στην Ευρώπη.

* Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και Επίτροπος αρμόδια για την Δικαιοσύνη