ΑΛΛΑΖΕΙ ΚΑΤΙ ΣΤΟ ΙΡΑΝ;

του Ατίλιο Κομπάσο *

Θα προσπαθήσει το Ιράν να βγει από την σημερινή διεθνή του απομόνωση; Η απάντηση είναι μάλλον θετική, όχι τόσο για γεωπολιτικούς όσο για οικονομικούς λόγους. Η Ισλαμική Δημοκρατία, παρά τ πετρελαϊκά της εισοδήματα, περνά μία σοβαρή οικονομική κρίση, αποτέλεσμα της θρησκευτικής υστερίας ενός καθεστώτος που αδιαφορεί πλήρως για στοιχειώδη πολιτικά δικαιώματα. Έτσι, πριν τις τελευταίες προεδρικές εκλογές αρκετοί παρατηρητές δεν απέκλειαν έναν γενικό λαϊκό ξεσηκωμό, με περισσότερο οικονομικά παρά πολιτικά αιτήματα.

Σήμερα, όμως, το σκηνικό αυτό δείχνει να απομακρύνεται και αυτό βέβαια οφείλεται στο αποτέλεσμα των προεδρικών εκλογών. Ο Χασάν Ροχανί, ένας μετριοπαθής κληρικός, μόλις κέρδισε τις 11ες προεδρικές εκλογές στο Ιράν. Το αποτέλεσμα αποτελεί έκπληξη και σηματοδοτεί το τέλος του οκταετούς κεφαλαίου της κυβέρνησης του απερχόμενου προέδρου Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ. Κερδίζοντας το 50,71% των ψήφων και την απόλυτη πλειοψηφία, ο Ροχανί αναδείχθηκε από τον πρώτο γύρο, παρά τις προβλέψεις ότι η ψηφοφορία θα επαναληφθεί στις 21 Ιουνίου. Δεν είναι και τόσο διάσημος στο Ιράν, αλλά το προφίλ του βελτιώθηκε και εκτοξεύθηκε όταν ο Μοχάμεντ Ρεζά Αρέφ –ο μόνος άλλος ρεφορμιστής υποψήφιος στον οποίον επετράπη η υποψηφιότητα από τους θρησκευτικούς ηγέτες του Ιράν– αποσύρθηκε από την εκλογική διαδικασία.

Οι πρώην πρόεδροι Μοχάμεντ Χαταμί και Χασεμί Ραφσχατζανί επίσης στήριξαν τον Ροχανί, προκαλώντας την άνοδο της λαϊκής υποστήριξης μόλις 72 ώρες πριν το τέλος της προεκλογικής εκστρατείας. Αντίθετα, οι κύριοι αντίπαλοι του Ροχανί, το λεγόμενο Principalist Front, απέτυχε να ενωθεί πίσω από ένα όνομα. Ο Ροχανί συγκέντρωσε τρεις φορές περισσότερες ψήφους από ό,τι ο πλησιέστερος ανταγωνιστής του, ο ταγματάρχης της Τεχεράνης Μοχάμεντ Μπαγκερ Γκαλιμπαφ. Ο άλλος μεγάλος αντίπαλός του, ο επικεφαλής των πυρηνικών διαπραγματεύσεων του Ιράν Σαΐντ Τζαλιλι, ήρθε τρίτος, με μόλις 11%.

Στην Ισλαμική Δημοκρατία, ο Ανώτατος Ηγέτης Αλί Χαμενεΐ –στην εξουσία από το 1989– έχει τον τελευταίο λόγο για την ασφάλεια και την εξωτερική πολιτική. Αλλά η νίκη του Ροχανί θέτει ερωτήματα στην ΕΕ και τις ΗΠΑ σχετικά με την μελλοντική κατεύθυνση του Ιράν. Οπότε, ποιος είναι αυτός;

Ο Ροχανί είναι ο τωρινός αρχηγός του στρατηγικού κέντρου του Συμβουλίου Σκοπιμότητος, ενός συμβουλευτικού οργάνου του ανώτατου ηγέτη. Είναι ένας από τους δύο εκπροσώπους του Χαμενεΐ στο Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας (SNSC), ένα βασικό όργανο για την διαμόρφωση της εθνικής πολιτικής ασφάλειας. Είναι επίσης πρώην επικεφαλής των διαπραγματεύσεων για τα πυρηνικά του Ιράν στην «Ε3+3» (Γαλλία, Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο, μαζί με Κίνα, Ρωσία και ΗΠΑ) –μία θέση που κατείχε από το 2003 μέχρι το 2006. Όντας ταυτόχρονα ένας αξιόπιστος εκ των έσω άνδρας και μετριοπαθής, βρίσκεται σε μια καλή θέση για τον Χαμενεΐ να τον χειραγωγήσει για να προσπαθήσει να βελτιώσει την εικόνα του Ιράν στην παγκόσμια σκηνή.

Εν πάση περιπτώσει, η εξωτερική πολιτική ήταν το κύριο θέμα στην εκστρατεία του Ροχανί. Δεσμεύθηκε να προστατεύσει τα συμφέροντα του Ιράν και υπενθύμισε την συμβολή του στην προώθηση του προγράμματος εμπλουτισμού ουρανίου. Αλλά τόνισε επίσης πως ο Αχμαντινετζάντ μείωσε τους διεθνείς συμμάχους του Ιράν σε έναν αριθμό που «μπορείς να μετρήσεις στα δάχτυλα του ενός χεριού». Μίλησε για επαναπροσέγγιση των περιφερειακών και διεθνών δυνάμεων. Κατά την διάρκεια των τηλεοπτικών προεδρικών debates, επέκρινε επίσης την προκλητική προσέγγιση του Τζαλιλι στην διαδικασία των «Ε3+3» και την αποτυχία του να σταματήσει τις κυρώσεις κατά του Ιράν από χώρες της ΕΕ.

Ο εκλεγμένος πρόεδρος, ο οποίος είναι γνωστός στις πρωτεύουσες της ΕΕ από την προηγούμενη διπλωματία του αναφορικά με τα πυρηνικά, έλαβε χέρι βοηθείας από την Ευρώπη κατά την διάρκεια του εκλογικού Σαββατοκύριακου. Η υπουργός Εξωτερικών της Ιταλίας Έμμα Μπονίνο είπε ότι ελπίζει πως η Ιταλία θα ανανεώσει έναν «εποικοδομητικό διάλογο» με το Ιράν. Ο Γάλλος ομόλογός της Λωράν Φαμπιούς υποσχέθηκε πως θα συνεργαστεί με τον Ροχανί και στην υπόθεση των πυρηνικών και σε αυτήν της Συρίας. Το βρεταννικό υπουργείο Εξωτερικών προέτρεψε τον Ροχανί «να ορίσει μια διαφορετική μελλοντική πορεία για το Ιράν» για τα ζητήματα των πυρηνικών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ και πρόεδρος των «Ε3+3» Κάθριν Άστον υποσχέθηκε «να συνεργαστεί με τη νέα ηγεσία του Ιράν για την ταχεία εξεύρεση διπλωματικής λύσης για το ζήτημα των πυρηνικών». Η σύνθεση του υπουργικού συμβουλίου του Ροχανί θα είναι καθοριστικής σημασίας στον καθορισμό τού ποιος θα επηρεάσει τον τόνο και την ατζέντα της νέας εξωτερικής πολιτικής του Ιράν.

Ωστόσο, η αντίδραση της ΕΕ θα είναι επίσης κρίσιμη για τον καθορισμό του σταδίου για τις μελλοντικές εξελίξεις. Η νίκη του Ροχανί είναι μία ευκαιρία για την Ευρώπη να επανεξετάσει τα μακροπρόθεσμα στρατηγικά της συμφέροντα στο Ιράν, αντί να ρυθμίζει τις σχέσεις της από την σκοπιά του θέματος των πυρηνικών και μόνο. Η Άστον και οι Ε3 πρέπει να αδράξουν την ευκαιρία να επαναπροσδιορίσουν την πολιτική κυρώσεων σε συντονισμό με τις ΗΠΑ, προσφέροντας αξιόπιστα κίνητρα για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και την βελτίωση των προοπτικών μιας πραγματικής διπλωματικής βελτίωσης. Μέσα από την τελευταία θα υπάρξει και άρση οικονομικών κυρώσεων, οι οποίες βέβαια ήταν το λάδι στην φωτιά της ιρανικής οικονομικής κρίσης.

* Ανταποκριτής του Ιταλικού Πρακτορείου Ειδήσεων στις Βρυξέλλες