της Ζωρζέττας Λάλη*
Η ενεργειακή κρίση, την οποία ενέτεινε ο πόλεμος στην Ουκρανία, θα έχει ως αποτέλεσμα να οδηγηθούν ολόκληροι πληθυσμοί σε Ευρώπη, Ασία και Αφρική σε ακραία φτώχεια. Διότι πολύ σύντομα αναμένεται επισιτιστική κρίση. Εκτός από την τρομερή ακρίβεια στα τρόφιμα εξαιτίας των αυξήσεων στο φυσικό αέριο και στο ηλεκτρικό ρεύμα, επίκεινται μεγάλες ελλείψεις σε βασικά διατροφικά είδη όπως στο σιτάρι, το κριθάρι, το καλαμπόκι, το ηλιέλαιο, αλλά και στις ζωοτροφές και τα λιπάσματα. Η Ρωσία και η Ουκρανία αποτελούν πολύ μεγάλους παραγωγούς: καλύπτουν το 34% της παγκόσμιας σοδειάς του σιταριού, το 27% της σοδειάς του κριθαριού, το 75% της σοδειάς του ηλιέλαιου, και το 13% της παραγωγής λιπασμάτων. Ταυτόχρονα οι χώρες της Βορείου Αφρικής, της Μέσης Ανατολής και της Ασίας εξαρτώνται για το 35% των εισαγωγών τους σιταριού από τη Ρωσία. Η σοδειά της Ουκρανίας καταστρέφεται, ενώ η σοδειά της Ρωσίας γίνεται απρόσιτη εξαιτίας των οικονομικών κυρώσεων που της επιβλήθηκαν λόγω πολέμου.
Η τιμή του σιταριού, όχι μόνο έχει ξεπεράσει τις πολύ υψηλές τιμές του 2009, οι οποίες οδήγησαν σε αναταραχές σε πολλές απ’ τις φτωχότερες χώρες, αλλά συνεχίζει την ανοδική πορεία της. 31 % αύξηση στο σιτάρι και 60% αύξηση στο ηλιέλαιο. Οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες κατέστρεψαν επιπλέοντες φετινές σοδειές σε χώρες όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα, γεγονός που θα οδηγήσει σε ακόμα μεγαλύτερες ελλείψεις, ενώ θα σπρώξει ακόμα υψηλότερα τις τιμές. Ο επικεφαλής του επισιτιστικού προγράμματος του ΟΗΕ κρούει τον κώδωνα του κινδύνου ότι εάν δεν δοθεί βοήθεια στις χώρες της Αφρικής, η Ευρώπη θα αντιμετωπίσει ένα νέο, ακόμα εντονότερο από το σημερινό, μεταναστευτικό ρεύμα.
Η Ελλάδα έχει σημαντική εξάρτηση από τις εμπόλεμες χώρες όσον αφορά την εισαγωγή σιτηρών, ηλιέλαιου και λιπασμάτων. Είναι επομένως σίγουρο ότι θα υποστεί τις συνέπειες της κρίσης. Έστω και αργά, μιας και αποφάσισε μόλις στις 23 Μαρτίου να προχωρήσει σε μια καταγραφή των αποθεμάτων τροφίμων της χώρας, η κυβέρνηση οφείλει να φροντίσει να εξασφαλίσει επάρκεια ειδών πρώτης ανάγκης με εισαγωγές από τις διεθνείς αγορές, οι ενδείξεις ότι οι τιμές των τροφίμων ανεβαίνουν ήταν εμφανείς από το περασμένο φθινόπωρο, οπότε έπρεπε ήδη να είχε λάβει μέτρα.
Θα πρέπει επίσης να προσπαθήσει να ελέγξει τις καλπάζουσες τιμές των τροφίμων, που σε συνδυασμό με τον γενικό πληθωρισμό πλήττουν τα νοικοκυριά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση προτρέπει τα κράτη-μέλη να μειώσουν τον ΦΠΑ στα τρόφιμα. Το υπουργείο Ανάπτυξης, από την πλευρά του, οφείλει να παρέμβει ώστε να εξασφαλίσει ότι οι μειώσεις θα φθάσουν στον τελικό καταναλωτή. Συμπληρωματικά, η Επιτροπή Ανταγωνισμού θα πρέπει επίσης να θέσει τέρμα στις πρακτικές που ευνοούντο καρτέλ και τα μονοπώλια τροφίμων.
Μεσοπρόθεσμα, τέλος, αφού βγάλει τα αναγκαία συμπεράσματα από την παρούσα κρίση, η κυβέρνηση οφείλει να σχεδιάσει μια αγροτική πολιτική που θα περιλαμβάνει και τη διανομή και θα μας φέρει πιο κοντά στη διατροφική ασφάλεια. Αυτάρκεις σε ό,τι χρειαζόμαστε δεν θα μπορέσουμε ποτέ να γίνουμε. Είναι όμως ανάγκη να παράγουμε βαμβάκι στον θεσσαλικό κάμπο, στη μεγαλύτερη πεδιάδα μας όταν μας λείπουν βασικά προϊόντα;
*πρώην Διευθύντρια στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ειδικός Σύμβουλος στο ΕΛΙΑΜΕΠ
