του Κρίστιαν Νιμιέτς
Η 9η Νοεμβρίου 2025, είναι η 36η επέτειος από την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, ένα γεγονός που κατέχει ξεχωριστή θέση στις καρδιές πολλών κλασικών φιλελεύθερων, επειδή αντιπροσωπεύει μια επική νίκη του φιλελευθερισμού επί του σοσιαλισμού.
Από μόνα τους, τα γεγονότα της 9ης Νοεμβρίου 1989 δεν σήμαιναν τίποτα τέτοιο. Το άνοιγμα των ενδογερμανικών συνόρων σήμαινε απλώς ότι μετά από 28 χρόνια βίαιων απαγορεύσεων, οι πολίτες της Ανατολικής Γερμανίας μπορούσαν πλέον να ταξιδεύουν στη Δυτική Γερμανία, με τον ίδιο τρόπο που οι Δυτικογερμανοί πολίτες της μπορούσαν πάντα να ταξιδεύουν, π.χ. στην Ελβετία ή την Αυστρία.
Η ελεύθερη κυκλοφορία μεταξύ δύο χωρών δεν συνεπάγεται με κανέναν τρόπο πολιτική ή οικονομική σύγκλιση. Καταρχήν, η Ανατολική και η Δυτική Γερμανία θα μπορούσαν να είχαν παραμείνει ξεχωριστά κυρίαρχα κράτη, το καθένα με το δικό του πολιτικό και οικονομικό σύστημα.
Αλλά επειδή οι σοσιαλιστικές οικονομίες είναι αισθητά κατώτερες από τις οικονομίες της αγοράς από κάθε άποψη, η Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας δεν επρόκειτο ποτέ να επιβιώσει για πολύ με ανοιχτά σύνορα. Μόλις «επεσε» το τείχος του Βερολίνου έτσι, το κυβερνών Κόμμα Σοσιαλιστικής Ενότητας συνειδητοποίησε γρήγορα ότι το παιχνίδι είχε τελειώσει. Ένα μήνα αργότερα, ολόκληρη η ηγεσία του κόμματος παραιτήθηκε και τρεις μήνες αργότερα, η ΛΔΓ διεξήγαγε τις πρώτες δημοκρατικές γενικές εκλογές στην ιστορία της.
Τα περισσότερα κόμματα που συμμετείχαν σε εκείνες τις εκλογές συμφώνησαν ότι το τρέχον σύστημα είχε αποτύχει και ότι έπρεπε να αντικατασταθεί από κάποια μορφή οικονομίας της αγοράς, παράλληλα με κάποια μορφή συγχώνευσης με τη Δυτική Γερμανία. Υπήρχαν όμως μερικά κόμματα που παρουσίασαν έναν περίεργο αντίλογο. Ο σοσιαλισμός, υποστήριξαν, δεν είχε αποτύχει καθόλου. Απλώς δεν είχε δοκιμαστεί σωστά ακόμα. Είχε απομακρυνθεί από τα δικά του ιδανικά και απλώς έπρεπε να επιστρέψει σε αυτά.
Η ιδέα, δικαίως, έγινε αντικείμενο χλευασμού στην τότε Ανατολική Γερμανία.. Τα κόμματα που τάσσονταν υπέρ της αγοράς,της δημοκρατίας και της επανένωσης κέρδισαν τις εκλογές με συντριπτική πλειοψηφία και πριν από το τέλος του έτους, η ΛΔΓ δεν υπήρχε πια.
Ωστόσο, σήμερα, αυτές οι ίδιες ιδέες δεν έχουν απλώς επιστρέψει: κερδίζουν. Πρίν λίγες ημέρες ο Zohran Mamdani, ένας αυτοαποκαλούμενος σοσιαλιστής, κέρδισε καθαρά τις δημοτικές εκλογές στη Νέα Υόρκη. . Μεταξύ των Millennials και των Zoomers - εκείνων που είναι πολύ νέοι για να θυμούνται την πτώση του Τείχους του Βερολίνου - κέρδισε ένα εκπληκτικό 70% των ψήφων.
Ο Μαμντάνι είναι μέλος των Δημοκρατικών Σοσιαλιστών της Αμερικής (DSA), του οποίου το πρόγραμμα αναφέρει:
«.....Ο καπιταλισμός είναι ένα σύστημα σχεδιασμένο από την τάξη των ιδιοκτητών για να εκμεταλλεύεται τους υπόλοιπους από εμάς για το δικό της κέρδος. Πρέπει να το αντικαταστήσουμε με τον δημοκρατικό σοσιαλισμό [...]
Το όραμά μας προχωρά πέρα από την ιστορική σοσιαλδημοκρατία και αφήνει πίσω του αυταρχικά οράματα σοσιαλισμού στον κάλαθο των αχρήστων της ιστορίας.....».
Αυτό ακριβώς έλεγαν εκείνη την εποχή τα ανατολικογερμανικά κόμματα που υποστήριζαν τη συνέχεια των σοσιαλιστικών κινημάτων. Δεν είναι ο «σοσιαλισμός» που απέτυχε, αλλά απλώς μια συγκεκριμένη εκδοχή του. Επομένως, το μόνο που χρειάζεται να κάνουμε είναι να απορρίψουμε τα «αυταρχικά οράματα του σοσιαλισμού» και να τα αντικαταστήσουμε με δημοκρατικά. Έγινε δουλειά. Τόσο εύκολο είναι αυτό.
Γιατί έχει σημασία η νίκη του Μαμντάνι; Είναι δήμαρχος, όχι πρόεδρος ή πρωθυπουργός, και ένας δημοτικός ρόλος σε μια μεγάλη πόλη εξακολουθεί να είναι δημοτικός ρόλος. Η δουλειά του θα είναι να επιβλέπει την πυροσβεστική υπηρεσία, την υπηρεσία υγιεινής και το τμήμα πολεοδομίας, όχι να κάνει συλλογικά τα μέσα παραγωγής.
Ο λόγος για τον οποίο έχει σημασία είναι ότι από τώρα και στο εξής, θα υπάρχουν δύο Μαμντάνι: ο Μαμντάνι, ο δημοτικός διευθυντής, και ο Μαμντάνι, ο πολιτιστικός επηρεαστής. Δεν θα εγκαθιδρύσει τη Σοσιαλιστική Λαϊκή Δημοκρατία της Νέας Υόρκης, αλλά θα δώσει στις σοσιαλιστικές ιδέες μια μεγάλη πολιτιστική ώθηση.
Μάλιστα, το έχει ήδη κάνει αυτό. Το πρόβλημα είναι απλώς ότι αυτές οι ιδέες είναι τόσο λανθασμένες τώρα όσο ήταν και το 1989, και το να τις επαναπροσδιορίσουμε ως μοντέρνες και νεανικές δεν αλλάζει αυτό το γεγονός. Τα μαθήματα του 1989 έχουν ξεχαστεί και πρέπει να τα μάθουμε ξανά. Ας ελπίσουμε ότι αυτό μπορεί να γίνει μέσω εκπαιδευτικής εργασίας και όχι μέσω εμπειρίας.
(α) Διευθυντής στο Βρετανικό Ινστιτούτο Οικονομικών ΥΥποθέσεων{IEA}.
