της Νατάσας Φραγκούλη
Το 2024, ωστόσο, καταγράφεται μια ιστορική ανατροπή: η Κίνα περνά για πρώτη φορά στην κορυφή της παγκόσμιας κατάταξης, σηματοδοτώντας μια βαθιά μετατόπιση ισχύος στο διεθνές οικοσύστημα καινοτομίας.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Πνευματικής Ιδιοκτησίας (WIPO) και την επεξεργασία των στοιχείων από το Voronoi, οι παγκόσμιες δαπάνες για R&D ανήλθαν το 2024 στα $2,9 τρισ., με το 45% να προέρχεται από χώρες της Ασίας. Η Κίνα επένδυσε $785,9 δισ., κατακτώντας μερίδιο 27,4% της παγκόσμιας δαπάνης.
Στη δεύτερη θέση βρέθηκαν οι Ηνωμένες Πολιτείες, με $781,8 δισ. και μερίδιο 27,2%. Μαζί, οι δύο χώρες συγκεντρώνουν το 54,7% των παγκόσμιων επενδύσεων στην έρευνα και ανάπτυξη, επιβεβαιώνοντας ότι ο παγκόσμιος αγώνας καινοτομίας παραμένει έντονα διπολικός.
Η άνοδος της Κίνας είναι αποτέλεσμα μακροχρόνιας πολιτικής επιλογής. Από το 2000 έως το 2024, το μερίδιο της στις παγκόσμιες δαπάνες R&D αυξήθηκε από μόλις 4,0% σε 27,4%. Το κινεζικό μοντέλο βασίζεται σε κεντρικά κατευθυνόμενη χρηματοδότηση, με μεγάλο μέρος της έρευνας να διεξάγεται σε κρατικά εργαστήρια, που ευθυγραμμίζονται με εθνικές προτεραιότητες, όπως η ενέργεια, η βιοτεχνολογία και οι τεχνολογίες αιχμής.
Αντίθετα, στις Ηνωμένες Πολιτείες η καινοτομία κινείται, κυρίως, από τον ιδιωτικό τομέα, με μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες να αποτελούν τους βασικούς μοχλούς των επενδύσεων.
Σε σημαντική απόσταση ακολουθεί η Ιαπωνία, η οποία κατέλαβε την τρίτη θέση με δαπάνες $186,0 δισ. και μερίδιο 6,5%. Ωστόσο, η εικόνα αυτή συνοδεύεται από μια σταδιακή υποχώρηση: από το 2000, το ιαπωνικό μερίδιο έχει μειωθεί κατά 7,2 ποσοστιαίες μονάδες, τη δεύτερη μεγαλύτερη πτώση διεθνώς μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες. Παρά τη διαχρονική παρουσία ισχυρών βιομηχανικών ομίλων, η Ιαπωνία φαίνεται να χάνει έδαφος στον παγκόσμιο αγώνα ταχύτητας της καινοτομίας.
Η θέση της Ευρώπης
Η Ευρώπη διατηρεί τρεις χώρες στην πρώτη δεκάδα: τη Γερμανία στην τέταρτη θέση με $132,2 δισ., το Ηνωμένο Βασίλειο στην έκτη με $86,5 δισ. και τη Γαλλία στην όγδοη με $65,8 δισ. Παρ’ όλα αυτά και οι τρεις έχουν δει το μερίδιο τους στη διεθνή κατανομή R&D να συρρικνώνεται από το 2000, αναδεικνύοντας τις διαρθρωτικές αδυναμίες της ευρωπαϊκής καινοτομίας.
Υπάρχουν, ωστόσο, ενδείξεις αναστροφής. Το 2024, οι εταιρικές επενδύσεις R&D στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκαν κατά 13,0% στον τομέα της υγείας και κατά 19,8% στην ενέργεια, ρυθμοί υψηλότεροι από εκείνους της Κίνας, των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ιαπωνίας. Παράλληλα, χώρες, όπως η Νότια Κορέα, με δαπάνες R&D που αντιστοιχούν στο 5,3% του ΑΕΠ - το υψηλότερο ποσοστό διεθνώς - και η Ινδία, ενισχύουν σταδιακά τη θέση τους, συμβάλλοντας στην περαιτέρω άνοδο της Ασίας.
Η παγκόσμια δεκάδα συμπληρώνεται από χώρες, όπως η Τουρκία και η Βραζιλία, οι οποίες, αν και υπολείπονται σε απόλυτα μεγέθη, αυξάνουν σταθερά την επενδυτική τους παρουσία στην έρευνα και ανάπτυξη.
