του Ανδρέα Ανδριανόπουλου
Η Γαλλία, ειδικά υπό τον Εμανουέλ Μακρόν, προωθεί την ιδέα της “στρατηγικής αυτονομίας” της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό σημαίνει στην πράξη λιγότερη εξάρτηση από τις ΗΠΑ στην άμυνα, ανεξάρτητη βιομηχανική και ενεργειακή πολιτική καθώς και δυνατότητα αυτόνομης εξωτερικής πολιτικής (π.χ. Κίνα, Μέση Ανατολή).
Από την άλλη πλευρά, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν την διατήρηση της πρωτοκαθεδρίας στο ΝΑΤΟ και την
ευθυγράμμιση των Ευρωπαίων σε κρίσιμα ζητήματα όπως η Κίνα και η Ρωσία. Εδώ ακριβώς βρίσκεται η βασική σύγκρουση. Είτε αυτονομία είτε συνοχή υπό αμερικανική ηγεσία.
Παράλληλα, η ένταση έχει αυξηθεί λόγω του αμερικανικού Inflation Reduction Act (δασμοί σε βάρος ευρωπαικών προιόντων), ενεργειακών διαφορών μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία ( δηλ. τρομερά αμερικανικά κέρδη) και του εμπορικού προστατευτισμού. Η Γαλλία βλέπει τις ΗΠΑ όχι μόνο ως σύμμαχο, αλλά και ως ανταγωνιστή που απορροφά σημαντικό μέρος της ευρωπαϊκής παραγωγής.
Υπάρχουν επίσης και σημαντικές γεωπολιτικές αποκλίσεις. Υφίστανται δηλ. διαφορές σε κρίσιμα μέτωπα. Οπως οι σχέσεις με την Κίνα (η Γαλλία θέλει “ισορροπία”, όχι πλήρη ρήξη), στην Μέση Ανατολή (πιο ανεξάρτητη γαλλική διπλωματία) αλλά και στην Αφρική (όπου η γαλλική επιρροή μειώνεται και οι ΗΠΑ κινούνται πιο διακριτικά). Ολα αυτά βέβαια δεν σηματοδοτούν κάποια ρήξη.
Συνιστούν απλά μιά “ψυχρή διαπραγμάτευση”. Παρά τις όποιες εντάσεις, η πυρηνική και στρατιωτική συνεργασία παραμένει ισχυρή, το ΝΑΤΟ ενισχύθηκε μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία ενώ η Γαλλία δεν έχει ρεαλιστική εναλλακτική λύση ασφάλειας χωρίς τις ΗΠΑ. Δεν πάμε λοιπόν σε προοπτική διάσπασης, αλλά σε αναδιαπραγμάτευση ρόλων μέσα στη Δύση.
Οδηγούμαστε λοιπόν σε μιά κατάσταση όπου οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν να παίζουν ρόλο στρατιωτικού πυλώνα ενώ η ΕΕ (με αιχμή τη Γαλλία) θα είναι πιο αυτόνομος οικονομικός/πολιτικός πόλος. Θα έχουμε περισσότερες συγκρούσεις χαμηλής έντασης (εμπόριο, τεχνολογία, ενέργεια) αλλά όχι γεωπολιτική ρήξη.
Μπορεί να υπάρξει πραγματική ρήξη Ευρώπης - Αμερικής μέσα στην επόμενη δεκαετία; Η σύντομη απάντηση είναι πως είναι πιθανή σαν μερική αποσύνδεση, αλλά όχι σαν πλήρης γεωπολιτική ρήξη. Διότι για να μιλάμε για ρήξη θα έπρεπε να δούμε
αποδυνάμωση ή παράκαμψη του ΝΑΤΟ με ανεξάρτητη ευρωπαϊκή άμυνα χωρίς αμερικανική “ομπρέλα”.
Επίσης θα πρέπει να υπάρξει σοβαρό εμπορικό μπλοκ και ανταγωνισμός (τύπου ΗΠΑ εναντίον της Κίνας) και διαφορετική κοινή ευρωπαική στρατηγική απέναντι σε Κίνα και Ρωσία. Τίποτα τέτοιο δεν υπάρχει σήμερα. Στην ουσία πηγαίνουμε σε μια “ελεγχόμενη απόκλιση”.
Ενα σχήμα δηλ. κατα το οποίο, στον τομέα της άμυνας, η εξάρτηση της Ευρώπης από τις ΗΠΑ μειώνεται, χωρίς να εξαφανίζεται. Η Γαλλία επίσης πιέζει για ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία, αλλά την ίδια στιγμή οι περισσότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης εμπιστεύονται περισσότερο τις ΗΠΑ. Επίσης, η ανατολική Ευρώπη (Πολωνία, Βαλτικές) φοβάται τη Ρωσία και “κρατιέται” κοντά στην Ουάσιγκτον. Η τελική κατάσταση είναι περισσότερη ευρωπαϊκή άμυνα μέσα στο ΝΑΤΟ, όχι όμως έξω από αυτό.
Εκεί που η σύγκρουση θα είναι σκληρή είναι στην οικονομία. Η ένταση θα μεγαλώσει στη βιομηχανική πολιτική (επιδότηση vs δασμοί), στην τεχνολογία (τεχνητή νοημοσύνη, chips, data) καί στην ενέργεια. Οι Ηνωμένες Πολιτείες λειτουργούν όλο και πιο “εθνικά” οικονομικά. Η Γαλλία και η ΕΕ απαντούν με ενα light προστατευτισμό. Αυτό είναι ένα πεδίο όπου μπορεί να υπάρξει de facto σκληρός ανταγωνισμός Δύσης-με-Δύση.
Αν οι ΗΠΑ πιέσουν για πλήρη οικονομικό διαχωρισμό, εκεί μπορεί να προκύψει σοβαρή ρωγμή. Ο Εμανουέλ Μακρόν ουσιαστικά δοκιμάζει τα όρια μέχρι πού δηλ. μπορεί να πάει η Ευρώπη χωρίς να τα σπάσει με τις ΗΠΑ. Αυτό που φαίνεται πάντως, επι του παρόντος, είναι πως η Δύση δενψ διαλύεται, αλλά παύει να είναι μονολιθική.
