του Ηρακλή Μήλλα*
Η πράξη, αυτό που λένε «η ζωή», παρουσιάζει πιο σύνθετες καταστάσεις από τις θεωρίες που είναι ανθρώπινες κατασκευές. Υποτίθεται ότι οι μαξιμαλιστικές θέσεις παρέχουν ένα περιθώριο και άνεση για τακτικές υποχωρήσεις στις διακρατικές διαπραγματεύσεις. Έχω υπόψη τον επικείμενο διάλογο με την Τουρκία.
Όμως οι μη ρεαλιστικές προσδοκίες μπορεί να αποτελέσουν μια αυτοπαγίδευση. Οι πολιτικοί, αφού για δεκαετίες έχουν βάλει αυθαίρετες κόκκινες γραμμές, μετά δεν τολμούν να κάνουν τους αναγκαίους τακτικούς ελιγμούς με τον φόβο του πολιτικού κόστους. Το κοινό που διαπαιδαγώγησαν υψώνεται απέναντί τους.
Αυτοί που δεν τολμούν να πουν το πώς έχει η κατάσταση, ποιες είναι οι ρεαλιστικές λύσεις και πιθανοί συμβιβασμοί, εκλαμβάνονται ως επιβουλευτές της εθνικής στρατηγικής. Ειδικά όταν «η άλλη πλευρά» κάνει χρήση αυτών των μη μαξιμαλιστικών θέσεων και επωφελείται ατο χώρο της επικοινωνίας.
Όμως αυτή η κατάσταση είναι η ομολογία της θλιβερής θέσης της επιστήμης των διεθνών σχέσεων». Αναμένεται ότι ο κάθε «επιστήμονας» θα εκφράζει τις «δικές μας» εθνικές αλήθειες. Η αναγνώριση κάποιας θέσης της άλλης πλευράς είναι είδηση! Αυτή η εθνική σχετικότητα της πραγματικότητας δηλώνει ότι αναμένεται η στράτευση του πολίτη.
Όταν η «ομοψυχία» δεν συμβαίνει στην «άλλη» χώρα και παρουσιάζονται θέσεις κατά της κυβέρνησής «τους», αυτοί οι αναλυτές θεωρούνται ελεύθερα σκεπτόμενοι άνθρωποι και επαινούνται. Όμως άλλα είναι τα κριτήρια για τη «δική μας» περίπτωση: για την απέναντι πλευρά θέλουμε εντιμότητα και ελευθερία σκέψης, «εδώ» θέλουμε εθνική αφοσίωση και ομοψυχία.
Οι μη στρατευμένοι επιστήμονες ή πολίτες, όσο και αν ενοχλούν επειδή προκαλούν κάποια σύγχυση στην εθνική αφήγηση ή αμφισβητούν τις μαξιμαλιστικές θέσεις που κολακεύουν την εθνικιστική φαντασίωση, είναι αυτοί που μακροπρόθεσμα βοηθούν τους κυβερνώντες να υπερβούν τις δυσκολίες. Ετοιμάζουν την κοινή γνώμη να αποδεχτεί την πραγματικότητα. Όχι βέβαια την εθνική, αλλά την αντικειμενική.
Είναι επίσης αυτοί οι επιστήμονες που έχουν κύρος διεθνώς. Οι «εθνικοί» επιστήμονες λειτουργούν σαν τους δικηγόρους που υποστηρίζουν τον πελάτη τους, ό,τι και αν έχει κάνει. Έχουν περάσει μ΄πονο στη χώρα τους, και αυτό μέχρι να τελειώσει η αποστολή τους.
Το δίλημμα των πραγματικών επιστημόνων είναι μεγάλο. Ξέρουν ότι η «άλλη πλευρά» θα κάνει χρήση των θέσεων τους. Αλλά αυτό δεν μπορεί να είναι αρκετό να σιωπούν. Η διαφορετική άποψη πρέπει να ακούγεται και το ρίσκο να παίρνεται. Η επιστράτευση σε βραχυπρόθεσμους τακτικισμούς είναι ηθικά αμφισβητήσιμη και πολιτικά βλαβερή επιλογή.
Οι ελεύθερες πολιτείες θα πρέπει να προστατεύουν τους ελεύθερα σκεπτόμενους πολίτες, το δικαίωμα για τη διαφορετικότητα και την κριτική σκέψη. Όχι μόνο στην θεωρία και στην εποχή της ομαλότητας, αλλά στην πράξη και στις περιόδους έντασης.
*διδάκτωρ Πολιτικής Επιστήμης
