του Γρηγόρη Παππά*
Η Ελληνοαμερικανική Ένωση ιδρύθηκε το 1957 από μια ομάδα διακεκριμένων Αθηναίων πολιτών, Αμερικανούς διπλωμάτες και εκπαιδευτικούς που ήθελαν να εμβαθύνουν τη σχέση μεταξύ των πολιτών των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ελλάδας.
Επί πολλές δεκαετίες, η Ένωση αποτέλεσε πηγή διάδοσης της αμερικανικής κουλτούρας, λογοτεχνίας, μουσικής, τέχνης, και της αγγλικής γλώσσας καθώς και σημείο συνάντησης Ελλήνων και Αμερικανών που αναγνώρισαν τους βαθύς συνεκτικούς δεσμούς μεταξύ των δυο χωρών.
Συμβολικώς εγκατεστημένη στην οδό Μασσαλίας στη γειτονιά της Νεάπολης στο κέντρο της Αθήνας και κοντά σε άλλα εξέχοντα ιδρύματα όπως η Νομική Σχολή Αθηνών, η Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή και το Γαλλικό Ινστιτούτο, η Ένωση αποτέλεσε πυλώνα της αμερικανικής πολιτιστικής διπλωματίας στην Ελλάδα και κέντρο κορυφαίων διανοουμένων και επιχειρηματιών που παρευρίσκονταν και συμμετείχαν σε διαλέξεις, εκθέσεις, παρουσιάσεις ταινιών και μουσικής- είτε απλώς επισκέπτονταν την αμερικανική βιβλιοθήκη για να διαβάσουν αμερικανικά βιβλία, εφημερίδες και περιοδικά που γέμιζαν συχνά τα ράφια.
Παράλληλα, κατά τη δεκαετία του 1960 η Ένωση αποτέλεσε σημαντικό επίκεντρο διαλόγου για τη Δημοκρατία, τις θεσμικές δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις και τον ρόλο της Ελλάδας στη Δύση.
Ξαφνικά η σχέση του ιδρύματος με την αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα έληξε απροσδόκητα στα τέλη της δεκαετίας του 1990, όταν ο Πρόεδρος του, πρώην Ελληνοαμερικανός πολιτικός σε τοπικό επίπεδο από το New Hampshire, με το όνομα Κρις Σπύρου, ηγήθηκε μιας σειράς «πρωτοβουλιών» που θεωρούνταν αντίθετες προς τα αμερικανικά συμφέροντα και στόχους— όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων.
Προς απογοήτευση των Αμερικανών διπλωμάτων της δεκαετίας 1990, ο Σπύρου συνεργάστηκε στενά και διατυμπάνισε ανοιχτά τη στενή του φιλία με τον τότε ισχυρό Σέρβο Slobodan Milosevic και μάλιστα ταξίδεψε στη διάσκεψη Ειρήνης του Ντέιτον- ως εκπρόσωπος της σερβικής πλευράς, την οποία αντιμάχονταν τόσο το ΝΑΤΟ όσο και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Σπύρου, επίσης, απομονώθηκε πλήρως από την Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία όταν το 2010 συνέστησε μια οργάνωση- χωρίς την συμμετοχή ή την έγκριση του Οικουμενικού Πατριαρχείου της Κωνσταντινουπόλεως ή της Ελληνικής Ορθόδοξης Αρχιεπισκοπής της Αμερικής- με στόχο να αναμειχθεί δυναμικά σε ζητήματα σχετικά με την Αγία Σοφία.
Η αυθαίρετη αυτή κίνηση ήταν αντίθετη σε οποιαδήποτε προσπάθεια της εγκαθιδρυμένης εκκλησιαστικής ηγεσίας- συμπεριλαμβανομένου και του ίδιου του Οικουμενικού Πατριάρχη- που υπηρετεί ως φρουρός του Ορθόδοξου Χριστιανισμού όχι μόνο στην Τουρκία, αλλά και σε όλη την Ανατολική Ορθοδοξία.
Ο Σπύρου επιχείρησε να μετατρέψει την Ένωση σε προσωπικό του δημόσιο βήμα για επιρροή, όχι μόνο απομακρύνοντάς την από την ιδρυτική της αποστολή, αλλά και από μακροχρόνιους συμμάχους και συνεργάτες της, όπως το Ίδρυμα Fulbright, το ΑΧΕΠΑ, την Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία- και φυσικά, από την Πρεσβεία των Ηνωμένων Πολιτειών στην Αθήνα, η οποία ουσιαστικά τον απομόνωσε κατά πρόσωπο, και έβαλε το ίδρυμα σε μαύρη λίστα για οποιαδήποτε σχέση του με επίσημες δραστηριότητες των ΗΠΑ στην Ελλάδα.
Ο ίδιος πάλι, εξαπέλυε απειλές και αγωγές κατά πρέσβεων, διπλωματών και κατά οποιουδήποτε διαφωνούσε ή δεν υποστήριζε τις θέσεις και τις απόψεις του.
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου η Ένωση- παρά την «πληγωμένη» εικόνα της λόγω των ενεργειών του Προέδρου της- συνέχισε τον προγραμματισμό της και εξέλιξε την εκπαίδευσή της στην αγγλική γλώσσα και φιλοξένησε εκατοντάδες πολιτιστικές και εκπαιδευτικές εκδηλώσεις – οι περισσότερες από τις οποίες υπό την ηγεσία του Διευθύνοντος Συμβούλου της, κ. Λεωνίδα Κόσκου, ο οποίος προσπάθησε να διατηρήσει τη φήμη της ως ενός εξέχοντος πολιτιστικού ιδρύματος στην Ελλάδα.
Ο Λεωνίδας Κόσκος, ένας επιτυχημένος επιχειρηματίας και εξέχων Αθηναίος που κατείχε πολλές ηγετικές θέσεις σε μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες και οργανισμούς - θητεύοντας και ως Eisenhower Fellow εκπροσωπώντας την Ελλάδα τη δεκαετία του 1980 - έμεινε πιστός στις ιδρυτικές αρχές της Ένωσης και διατήρησε προσωπικές σχέσεις με τα περισσότερα ιδρυτικά μέλη.
Εν αντιθέσει με τον Σπύρου, ο οποίος χρησιμοποίησε την Ένωση για να χτίσει το προσωπικό του προφίλ και να προωθήσει την προσωπική του ατζέντα, ο Κόσκος χρησιμοποίησε τη φήμη και επιτυχία του στον επιχειρηματικό κόσμο για να επιστήσει την προσοχή στο έργο της Ένωσης και να φέρει και άλλους επιτυχημένους ανθρώπους και οργανισμούς του κύκλου του πιο κοντά στην Ένωση.
Αλλά για περισσότερες από δύο δεκαετίες, η Ένωση στάθηκε μόνη της- αποξενωμένη και απομονωμένη, ως το προσωπικό βασίλειο του Σπύρου, το οποίο διοικούσε υπό αυστηρή πειθαρχία.
Ένα ιδεολογικό χάσμα δημιουργήθηκε και κορυφώθηκε μεταξύ των Κόσκου και Σπύρου, το οποίο οδήγησε σε κρίση τον προηγούμενο μήνα.
Μια πρόσφατη δικαστική απόφαση, που ξεκίνησε από ένα ενωμένο μέτωπο με επικεφαλής τον Κόσκο, με όλους τους υπαλλήλους, αρκετά μέλη της Ένωσης και το διοικητικό συμβούλιο της οποίας ο Σπύρου είχε αποξενώσει στην πορεία, τελικά έφερε στο φως πολλές καταχρήσεις και παρατυπίες— λειτουργικές, οικονομικές και άλλες.
Αυτή ήταν μια στιγμή- ορόσημο μεταξύ του Σπύρου και του μακροχρόνιου αντιπάλου του.
Τα ελληνικά δικαστήρια εξήγγειλαν την άμεση απομάκρυνση του Σπύρου από την Προεδρία της Ένωσης και δημιουργήθηκε ένα προσωρινό, μεταβατικό συμβούλιο για να επέλθει η αίσθηση κανονικότητας και σταθερότητας.
Το μεταβατικό συμβούλιο κάλεσε τον Λεωνίδα Κόσκο να σχεδιάσει και να εφαρμόσει την αποκατάσταση της ιδρυτικής κληρονομιάς του ιδρύματος και να ανοικοδομήσει τις σχέσεις του με πρότερες συνεργασίες.
Έχει ήδη ξεκινήσει διεξοδική έρευνα στα προσωπικά και οικογενειακά οικονομικά του Κρις Σπύρου και ο χρόνος- μαζί με τους ερευνητές- θα αποκαλύψουν τα αποτελέσματα στη συνέχεια.
Δεν έχω τίποτα προσωπικό εναντίον του κ. Σπύρου. Πολύ λίγο γνώριζα τον άνθρωπο και τις λίγες φορές που ήρθα σε επαφή μαζί του ήταν αγενής.
Εγώ, όπως και πολλοί από τους συναδέλφους της Αμερικανικής κοινότητας οι οποίοι επίσης διέκοψαν τις επαφές τους με την Ελληνοαμερικανική Ένωση, θέλω να δω μια αποκατάσταση των σχέσεων όχι μόνο με την Πρεσβεία, αλλά και με τους φυσικούς συμμάχους και εταίρους της Ένωσης στην Ελλάδα, καθώς και με τους Έλληνες της Αμερικής.
Από την έναρξη της δικαστικής διαδικασίας και την τελική δικαστική απόφαση, έχω μιλήσει πολλές φορές με τον κ. Κόσκο, καθώς και τον ορισμένο από το δικαστήριο μεταβατικό πρόεδρο, Δρ. Λεωνίδα Τζώνη.
Η δέσμευση του Κόσκου ως προς τους ιδρυτές της Ένωσης είναι ολοφάνερη ενώ, επίσης, μιλά με πάθος για την κληρονομιά της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης και την επιθυμία του να επαναφέρει την αξιοπιστία που αυτή έχασε κατά τη διάρκεια της θητείας του Σπύρου.
Ο Δρ. Τζώνης είναι στενά συνδεδεμένος με την Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία στην Ελλάδα, στο Πατριαρχείο και στις Ηνωμένες Πολιτείες, και έχει ισχυρές σχέσεις και προθυμία να συνεργαστεί με αρκετούς ηγέτες της αμερικανικής κοινότητας.
Σε μια συνομιλία που είχα μαζί του αμέσως μετά την απόφαση του δικαστηρίου, μου υποσχέθηκε υπευθυνότητα και διαφάνεια- και προσκάλεσε ανοιχτά τους παλιούς- καθώς και πιθανούς νέους εταίρους της Ένωσης να συνεργαστούν και να βοηθήσουν στην ανοικοδόμηση των χαλασμάτων που άφησε πίσω του ο Σπύρου.
Για όσους από εμάς έχουμε το ένα πόδι στις Ηνωμένες Πολιτείες και το άλλο στην Ελλάδα, αυτή είναι μια στιγμή ορόσημο.
Είναι μια ευκαιρία να ανοικοδομηθεί ένα ίδρυμα που ιδρύθηκε για να εξυπηρετήσει μια κοινότητα ανθρώπων- και όχι το εγώ ενός ατόμου- και να ενισχύσει τις πολιτιστικές και εκπαιδευτικές γέφυρες με τον Ατλαντικό.
*πρώτη δημοσίευση: www.pappaspost.com
