του Άκη Γεωργακέλλου*
Σκέψου πως είσαι πεινασμένος. Πάνω στο τραπέζι υπάρχει ένα μαχαίρι κι ένα καρβέλι ψωμί. Απέναντι κάθεται ένας άγνωστος, πεινασμένος κι αυτός. Μπορείς να κόψεις το καρβέλι με το μαχαίρι για να το μοιράσεις στα δύο. Ή μπορείς να τον μαχαιρώσεις και να το φας όλο μόνος σου. Το τι θα κάνεις εξαρτάται από εσένα και τις αρχές σου.
Το παράδειγμα με το μαχαίρι είναι σίγουρα κλισέ. Αλλά είναι κλισέ επειδή είναι αληθινό. Και ναι, τα social media είναι μαχαίρι και μάλιστα κοφτερό. Το βλέπουμε από το πώς επιδρούν στις ζωές μας. Χαρακτηριστικό το πώς επιδρούν στη λειτουργία της Δημοκρατίας.
Ο καθένας μπορεί να αντιληφθεί ότι βοήθησαν την άνοδο του λαϊκισμού. Είναι η φύση του μέσου τέτοια που ευνοεί -ή συχνά επιτάσσει – την υπεραπλούστευση, την «ατάκα». Κανονικοποιεί την τοξικότητα στον δημόσιο διάλογο - και κάπως έτσι έγινε ψωμοτύρι ο «ψόφος». Διευκολύνει τη διάδοση ψευδών ειδήσεων, δίνοντας στην πιο απίθανη καφενειακή κουβέντα την εγκυρότητα του «να, το γράφει εδώ!» – κι έτσι για πρώτη φορά στην Ιστορία, μια εντελώς ψευδής πληροφορία μπορεί να διαδοθεί τόσο γρήγορα.
Και βέβαια, εκπαιδεύει τους χρήστες να συνομιλούν με άλλους χρήστες που συμφωνούν μαζί τους, να επιβεβαιώνουν ο ένας τον άλλον, να περιχαρακώνονται όλοι μαζί πίσω από τις απόψεις τους και πιο σίγουροι από ποτέ για το δίκιο τους να επιτίθενται στους «άλλους». Το πόσο διχαστικά μπορεί να λειτουργήσει αυτό για μια κοινωνία, το ζήσαμε στο «μνημόνιο - αντιμνημόνιο», ίσως αρχίζουμε να το διαπιστώνουμε ξανά και με το «εμβολιασμένοι - αντιεμβολιαστές».
Κι όλα αυτά, ενώ προσωπικές απόψεις, επιλογές, τάσεις και στάσεις, δημοσιοποιούνται χωρίς δεύτερη σκέψη, καταγράφονται και μπορούν να χρησιμοποιηθούν με τρόπους έως τα όρια της δεοντολογίας, αλλά και (πολύ) πέρα από αυτά. Κι αν αυτό δεν είναι πρόβλημα για τη Δημοκρατία, τότε τι είναι;
Από την άλλη, όμως... Η εποχή των social media είναι η πρώτη στην Ιστορία που ο κάθε πολίτης έχει φωνή. Μπορεί να απευθυνθεί άμεσα, αδιαμεσολάβητα και δημόσια στον κάθε πολιτικό. Να λειτουργήσει σαν ένα σύγχρονο ΜΜΕ και να ελέγξει την εξουσία. Η ουτοπία της άμεσης Δημοκρατίας αρχίζει να μοιάζει τεχνολογικά εφικτή. Όσοι αισθάνονται ότι αδικούνται, μπορούν να βρουν ο ένας τον άλλον και να αυτο-οργανωθούν. Όσοι τάσσονται σε έναν κοινό σκοπό, μπορούν να δημιουργήσουν δίκτυα και να τον προωθήσουν. Όλοι όσοι έχουν κινητό, έχουν βασικές δυνατότητες έκφρασης. Και έτσι όλο και περισσότεροι ενδιαφέρονται ξανά για τα κοινά, πολιτικοποιούνται. Κι αν αυτό δεν είναι θετικό για τη Δημοκρατία, τότε τι είναι;
Τα social media έχουν ήδη αλλάξει την πολιτική, τον τρόπο που δρουν οι πολίτες και σίγουρα έχουν αλλάξει τους πολιτικούς. Όχι πάντα με τον ίδιο τρόπο: Χωρίς τα social media, πιθανότατα δεν θα είχαμε ούτε Ομπάμα, ούτε Τραμπ. Ενώ με τη νέα πραγματικότητα της συνεχούς έκθεσης και φθοράς που έχουν διαμορφώσει – και τον πυκνό πλέον πολιτικό χρόνο - φαίνεται πολύ δύσκολο να ζήσουμε ξανά ηγέτες που κυριάρχησαν επί δεκαετίες, όπως έγινε τον 20ο αιώνα.
Σε έναν κόσμο χωρίς μαχαίρια, τι θα μειωνόταν περισσότερο, οι φέτες ψωμί ή οι φονικές επιθέσεις; Μικρή σημασία έχει, γιατί ένας κόσμος χωρίς μαχαίρια είναι απλώς αδιανόητος. Ευτυχώς, όμως, ξέρουμε να ζούμε με αυτά.
*σύμβουλος Επικοινωνίας & Στρατηγικής
