του Ραφαήλ Μωυσή*
Στο περίφημο διήγημα του Τσαρλς Ντίκενς οι δύο πόλεις ήταν το Παρίσι και το Λονδίνο ενώ στην ίσως παράξενη δική μου εκδοχή, είναι το Σαν Χοσέ και το Μπανγκαλόρ. Οι δύο πόλεις συνδέονται με τον χαρακτηρισμό «Σίλικον Βάλεϊ» που θέλουμε να αποκτήσει και κάποια περιοχή της Ελλάδας. Η πρώτη είναι η πρωτεύουσα της γνήσιας κοιλάδας στη Βόρεια Καλιφόρνια και η δεύτερη το κέντρο υψηλής τεχνολογίας της Ινδίας. Μικρή σχετικά σε πληθυσμό αλλά τρίτη πλουσιότερη πόλη στον κόσμο σε κατά κεφαλήν εισόδημα το Σαν Χοσέ, μεγαλούπολη το Μπανγκαλόρ, με τα δώδεκα εκατομμύρια κατοίκους του να απολαμβάνουν μικρά ψιχία από τον συνολικό πλούτο που παράγουν οι πραγματικά αμέτρητες πολυεθνικές εταιρείες που έχουν εκεί εγκαταστάσεις.
Έχει καλά πανεπιστήμια η ευρύτερη περιοχή του Σαν Χοσέ, ορισμένα ανάμεσα στα κορυφαία του κόσμου με ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της κουλτούρας τους την καλλιέργεια καινοτομίας και επιχειρηματικότητας. Έχει καλά πανεπιστήμια και το Μπανγκαλόρ και οι απόφοιτοι τους, μαζί με το ήπιο κλίμα και το σχετικά χαμηλό κόστος ζωής, αποτελούν στοιχεία προσέλκυσης για τις πολυεθνικές. Ενώ δηλαδή στην Καλιφόρνια παράγονται επιστήμονες-επιχειρηματίες, οι απόφοιτοι στο Μπανγκαλόρ αναζητούν εργοδότη.
Το πρότυπο για εμάς δεν είναι βέβαια η ινδική πόλη, το βιοτικό επίπεδο της οποίας υστερεί σε σχέση ακόμη και με τη λιγότερο αναπτυγμένη ελληνική περιοχή. Ζητούμενο από ελληνικής πλευράς είναι η δημιουργία ενός θεσμικού πλαισίου που να προωθεί την επιχειρηματικότητα και την καινοτομία και, όπως πληροφορούμαι, σε κάτι τέτοιο αποβλέπουν ορισμένες νομοθετικές πρωτοβουλίες που αυτόν τον καιρό επεξεργάζονται τα υπουργεία Ανάπτυξης και Παιδείας.
Πρόκειται για προσπάθεια ριζικής αναμόρφωσης του πλαισίου λειτουργίας των τεχνοβλαστών, των εταιρειών δηλαδή που δημιουργούνται με σκοπό την εμπορική εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της επιστημονικής έρευνας που διεξάγεται στα πανεπιστήμια ή σε εθνικά ερευνητικά ιδρύματα. Δεδομένου όμως ότι τα τελευταία ανήκουν στο κράτος και οι ερευνητές - επιστήμονες είναι δημόσιοι λειτουργοί, το κράτος δικαιούται, κατά την κρατούσα και λογική αντίληψη, να συμμετέχει στο οικονομικό όφελος που προκύπτει από την εμπορική εκμετάλλευση.
Ο σαφής προσδιορισμός των κανόνων εφαρμογής στην πράξη της οικονομικής σχέσης ανάμεσα στο Δημόσιο και στους δημόσιους λειτουργούς που αποκτούν το δικαίωμα άσκησης εμπορίας δεν είναι απλό εγχείρημα. Οι κανόνες αυτοί πρέπει να παρέχουν ικανοποιητικά κίνητρα και νομική προστασία στους επίδοξους επιχειρηματίες αλλά να μην επιτρέπουν κριτική για ιδιοποίηση δημόσιας περιουσίας.
Δεν χρειάζεται βέβαια να ανακαλύψουμε πάλι τον τροχό αλλά να αναζητήσουμε καλά παραδείγματα προς μίμηση. Ανάμεσα στα πιο κατάλληλα είναι ο «Κώδικας Δεοντολογίας» του πανεπιστημίου Στάνφορντ, της μητέρας του Σίλικον Βάλεϊ, όπου ειδικό Γραφείο Τεχνολογικών Αδειοδοτήσεων διαπραγματεύεται κάθε χρόνο εκατοντάδες συμβάσεις για την εκμετάλλευση ερευνητικών ανακαλύψεων με καθηγητές, ερευνητές, ακόμη και φοιτητές του πανεπιστημίου.
Επικαλέστηκα ως «τροχό» τον κώδικα ενός πανεπιστημίου και όχι τη σχετική νομοθεσία της Πολιτείας για τον απλό λόγο ότι στην Καλιφόρνια κάθε πανεπιστήμιο χαράσσει τους δικούς του κανόνες δεοντολογίας για το αντικείμενο, οι οποίοι είναι εξαιρετικά αυστηροί στα πιο φημισμένα ιδρύματα και περισσότερο ελκυστικοί για τους επίδοξους επιχειρηματίες σε μικρότερα και ανερχόμενου κύρους πανεπιστήμια.
Τέτοιο ευέλικτο πρότυπο δεν συνάδει δυστυχώς με τους ισοπεδωτικούς κανόνες μιας αποκλειστικά δημόσιας Ανώτατης Παιδείας.
Άρθρο 16 του Συντάγματος. Για μια ακόμη φορά μη αναθεωρητέο.
*επίτιμος Πρόεδρος του ΙΟΒΕ
